دليل دوم : روايت عروهء بارقى
دلايلى كه پس از اين ذكر مىشود دلايل خاصّه است و بر فرضِ اين است كه صحت بيع فضولى مقتضاى قاعده نباشد و از اطلاق و عموم آيات و روايات ابواب معاملات استفاده نشود . و گرنه نيازى به اين دلايل نيست كه تحقيق همين است . بنابراين روايات خاصه را در تأييد و تأكيد مفاد اطلاقات و عمومات مىآوريم .
يكى از روايات خاصه كه بهعنوان دليل دوم از ادلّهء مشهور مطرح است روايت عروهء ابن ابىالجعد بارقى از رسول اكرم ( ص ) است . در اين روايت نقل شده است كه حضرت ، يك دينار به عروه داد و فرمود : «
إشتر لنا به شاةً للأُضيحة
» ؛ وى با يك دينار دو گوسفند خريد ، سپس در راه كه مىآمد يكى از آن دو را به يك دينار فروخت و با يك گوسفند و يك دينار خدمت رسول اكرم ( ص ) رسيد ، حضرت به او فرمود :
« بارك الله لك في صفقة يمينك » . « 1 »
بحث سندى : اين روايت اگرچه در منابع درجهء يك اهل سنت و در صحاح و مسانيد آنان ذكر شده « 2 » ولى در منابع مهم شيعه ذكر نشده است و تنها در كتاب عوالى اللآلى ذكر گرديده كه هم خود كتاب و هم نويسندهء آن مورد طعن و قدح هستند . مرحوم مجلسى هم در بحار الأنوار ، مرحوم خاتم المحدثين حاجى نورى هم در مستدرك از همين كتاب نقل كردهاند . بنابراين روايت از نظر سند اعتبارى ندارد و قابل استدلال نيست .
مرحوم صاحب جواهر « 3 » مىگويد : روايت در ميان ما شهرت عملى دارد و مشهور متأخران به آن استناد كردهاند و همين كفايت مىكند تا ضعف سند جبران شود ، و به تعبير مشهور : « كلّ ما أزداد وهناً أزداد صحّة » .
هامش
( 1 ) . السنن الكبرى ، ج 6 ، ص 112 ؛ عوالى اللآلى ، ج 3 ، ص 205 ، ح 36 .
( 2 ) . ر . ك : صحيح بخارى ، ج 5 ، ص 58 ؛ مسند احمد ، ج 4 ، ص 376 و . . . .
( 3 ) . ر . ك : جواهر الكلام ، ج 22 ، ص 277 . .