شرط سوم : قصد
الثالث : القصد ، فلا يصحّ بيع غير القاصد كالهازل والغالط والساهى .
ترجمه : [ شرط ] سوم : « قصد » ؛ بيع كسى كه قصد بيع ندارد ، مانند مزاح كننده و اشتباه كار و فراموش كار صحيح نيست .
شرح : منظور از قصد مدلول ، همان عقدى است كه متعاقدان بر زبان مىآورند . « 1 » بنابراين معاملهء كسانى كه فاقد چنين قصد و ارادهاى باشند باطل است . نكتهء قابل توجه اينكه فرقى نيست بين اين كه متعاقدان اصلًا قصد مدلول نداشته باشند - مثل كسى كه در خواب بگويد خريدم ، فروختم - يا قصد داشته باشند ولى قصد مدلول نداشته باشند و تنها قصد خود لفظ را داشته باشند ، يا اينكه قصد مدلول هم داشته باشند ولى قصد مدلول الفاظ اين عقد را نداشته باشند . مثلًا يكى قصد اجاره دارد ولى به اشتباه از لفظ « بعتُ » استفاده مىكند ، يا قصد مدلول همين لفظ را هم دارد ولى قصد انشا ندارد بلكه قصد حكايت و اخبار دارد . يا اينكه قصد انشا دارد ولى بهصورت جدّى معامله نمىكند و از باب شوخى و مسخرهبازى « بعتُ » مىگويد ، يا مال را به كسى مىدهد « 2 » كه در واقع معاملهء صورى و شكلى است نه واقعى و عقلايى . معاملات تمام اينها باطل است .
يك نكته : اصل اعتبار قصد مدلول عقد ، مسلّم است ولى وزان اين شرط با شروط ديگر متعاقدان متفاوت است و در واقع ، شرط مصطلح نيست بلكه مقوم اصل عقد و معامله است و بدون آن ، معاملهء عقلايى صدق نمىكند .
توضيح : شروط اصطلاحى امورى هستند كه پس از تحقق حقيقت و ماهيت شىء - در ظرف مناسب خودش - مطرح مىشوند كه خارج از ذات و ماهيت مشروطند و
هامش
( 1 ) . اگر به نحو معاطات باشد در عمل نشان مىدهند .
( 2 ) . هازل . .