شيخ اعظم در نقد اين دليل مىگويد : منظور از حرجى بودن چيست ؟ آيا ترك معامله با صبيان براى خود كودكان حرجى است يا براى بزرگترها ؟ هيچكدام حقيقت ندارد ؛ نه بچهها كه اگر معامله نكنند در عسر و حرج واقع مىشوند - و نه بزرگترها كه اگر با بچهها معامله نكنند دچار حرج مىشوند ؛ بنابراين استدلال فوق ، ناتمام است .
3 . موثقة عبيد بن زراره : محقق تسترى در مقابس به اين روايت استدلال كرده است :
قال : سألت أبا عبدالله ( ع ) عن شهادهء الصبى والمملوك ؟ فقال :
« على قدرها يوم أشهد : تجوز فى الأمر الدون ولا تجوز فى الأمر الكثير » . « 1 »
نقد اين دليل روشن است زيرا قياس معاملات صبى به شهادت او باطل است و هيچ ملازمهاى نيست كه اگر شهادت كودك در امر دون و پست و كوچك پذيرفته شد معاملات او نيز در اين امور صحيح باشد .
4 . موثقة سكونى از امام صادق ( ع ) :
قال :
« نهى رسولالله ( ص ) عن كسب الإماء فإنّها إن لم تجد زنت إلا أمة قد عرفت بصنعة يد ، و نهى عن كسب الغلام الصغير الذى لا يحسن صناعة بيده فإنّه إن لم يجد سرق » . « 2 »
شيوهء استدلال : كلمهء كسب يا به معناى مصدرى است ؛ يعنى اكتساب و تجارت و داد و ستد كودك ، و يا به معناى اسم مصدر است ؛ يعنى مال مكسوب صغير ، كه در اينصورت هم به دليل اطلاقش ، مال كسب شده از راه تجارت را نيز دربر مىگيرد ؛ اگرچه مخصوص آن نيست و مكسوب از راه التقاط و حيازت و تكدّىگرى و . . . را هم شامل مىشود ؛ امّا در هر حال قابل استدلال است . استدلال ، اينگونه است : نهى در اينجا نهى تنزيهى است و بر كراهت و مرجوحيت تجارت و معاملهء صغير دلالت دارد ،
هامش
( 1 ) . تهذيب الأحكام ، ج 6 ، ص 252 ، ح 55 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 163 ، ح 1 . .