دلايل صحت در امور يسيره
به چهار دليل معاملات كودكان در امور يسيره صحيح است :
1 . سيرهء مستمرهء عقلا : در طول تاريخ از هنگامى كه جوامع مدنى و انسانى تشكيل گرديد و داد و ستد رواج يافت ، همواره اينگونه بوده است كه همگان از هر مكتب و مرامى در امور يسيره با كودكان معامله كرده و مىكنند ، براى خريد نان و سبزى و مانند آن بچهها را مىفرستند ، از آنان چيزهاى كمارزش را خريدارى مىكنند و ترديد به خود راه نمىدهند ، از سوى شارع هم اين سيره ، ردع و ابطال نشده است ، پس مورد تأييد و امضاى شارع است و حجيت دارد .
اشكال : شيخ اعظم در مكاسب در نقد اين دليل مىگويد : اين سيره مثل بسيارى از سيرههاى مردم از بىمبالاتى آنان در امر دين ناشى مىشود و چنين سيرههايى ارزشمند نيست . اصولًا شيخ به سيرههاى عامهء مردم بدبين است .
جواب : سيرهء مزبور در محدودهء افراد بىمبالات يا كممبالات نيست بلكه متدينان و افرادى هم كه خيلى متشرع و پاىبند هستند و حتّى علماى دين ، اين سيره را دارند و در امور يسيره به معاملات صبى ترتيب اثر مىدهند . اشكال مهم دربارهء اين سيره اين است كه عمومات آيه و روايات عدم جواز معاملات صبى ، معاملات آنها را در امور يسيره شامل است و رادع مىباشند ؛ البته ردع عمومى نه خصوصى ، ولى همين نيز كافى است . و شايان ذكر است كه سيرهء مردوعه ارزشى ندارد .
نظريهء امام راحل ( رحمه الله ) : اگر اطلاق نصوص معاملات صبى را قبول كرديم حتماً رادعيت دارند و كسى نمىتواند سيرهء مذكور را مخصص عمومات مذكور قرار دهد ؛ زيرا فرع بر حجيت سيره است كه آن هم فرع بر عدم ردع شارع است و عمومات ، صلاحيت رادعيت دارند .
آرى بىراه نيست كه ادّعا كنيم اساساً آيه و رواياتِ باب - معاملات صبى - در امور