حكم معاملات امتحانىِ كودك
آيا بلوغ و رشد در صحت و نفوذِ مطلق معاملات يتيم ، شرطيت دارد يا مخصوص معاملات غير امتحانى او است و معاملات امتحانِى او محكوم به صحت است ؟
برخى از فقها از اطلاق جملهء « وابتلوا اليتامى . . . » بهدست آوردهاند كه ولىّ مىتواند يتيم را با اموال خود او امتحان كند ؛ به اينصورت كه بخشى از سرمايهء او را در اختيارش قرار دهد تا با آن معامله كند و به اينوسيله رشد او را بفهمد ؛ زيرا جملهء فوق ، هيچ قيدى ندارد و امتحان يتيم به تجارت در مال خود يتيم را شامل مىشود . اين دسته از فقها از راه مشروعيت يا لزوم اين امتحان ، صحت و نفوذ معاملهء او را نتيجه گرفتهاند و لازم آن دانستهاند . امّا اين نظريه مردود است و لازمهء امتحان مزبور ، صحت معامله نيست ؛ بلكه اعم از اين است كه معاملهاش صحيح باشد يا فاسد . ولى با اصل معامله ، غرض از امتحانْ محقق شود ، يا با معاملهء صورى ، غرض حاصل شود و در واقع همهء كارها را خود ولىّ انجام داده است . بنابراين از اثبات اعم به اثبات اخص نمىرسيم .
نتيجه : جميع معاملات كودك تا زمانى كه بالغ و رشيد نشده باشد باطل است . آرى وكالت او در مجرد انشاى عقد با اذن دادن به او در اجزاى صيغه ، ممنوعيتى ندارد و از آيه بهدست نمىآيد كه كودك از اين جهت هم محجور باشد .
بررسى روايات
در اينباره سه دسته روايت وجود دارد :
الف ) روايات عدم جواز
دستهء اول از روايات ، روايات عدم جواز و نفوذ امر كودك است كه از نظر معنا با آيهء فوق ، كاملًا هماهنگ هستند . اين دسته از روايات ، خودْ داراى چهارگونه روايت است :