ولى اين احتمال درست نيست ؛ زيرا لازمهاش لغويت ذكر غايت ؛ يعنى
حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ
است ، و حمل بر طريقيت و اماره بودن ، موجب خروج از لغويت نيست و بلكه خلاف ظاهر است ؛ زيرا اصل اين است كه هر قيدى كه ذكر مىشود موضوعيت دارد نه طريقيت .
نظريهء امام خمينى ( رحمه الله )
احتمال ديگر كه مختار مشهور است و بزرگانى از قبيل محقق نائينى « 1 » مرحوم آيتاللّه خوئى « 2 » و امام راحل « 3 » آن را اختيار كردهاند اين است كه مجموع بلوغ و رشد علت تامه هستند و هركدام جزء موضوع استقلال صغير مىباشند .
دليل حضرت امام ( رحمه الله )
استدلال امام راحل در كتاب البيع بهصورت خلاصه ، از اين قرار است : كلمهء « حتى » ظهور در غايت دارد و مابعد آن ، قيد براى ماقبل است ، و ارادهء عطف يا استيناف در موارد خاصى است كه قرينه مىطلبد . كلمهء « اذا » پس از « حتّى » ظهور در ظرفيت دارد و صرفاً به معناى زمان و وقت است و ارادهء شرطيت دليل مىطلبد . بر اين اساس مفاد صدر آيه اين است كه آزمايش يتيمان تا زمانى است كه بالغ شوند ، گويا فرموده است
: « وابتلوا اليتامى إلى أن يبلغوا » .
البته بديهى است كه مبدأ اين آزمايش از زمان احتمال رشد و عقل است ، نه از لحظهء تولد آنان ؛ زيرا در اينصورت امر لغو مىشود . منتهاى آن هم تا زمان بلوغ است و بررسى پس از آن ، لزوم اختبار از آيه استفاده نمىشود بلكه مفهوم غايت ، عدم وجوب آن است در صورتى كه غايتْ قيد حكم باشد .
حال پس از بلوغ تكليف چيست ؟ اين مسأله را ذيل آيه ، با فاء تفريع - كه بر ترتيب
هامش
( 1 ) . ر . ك : منية الطالب ، ج 1 ، ص 169 - 170 .
( 2 ) . ر . ك : مصباح الفقاهه ، ج 3 ، ص 244 .
( 3 ) . كتاب البيع ، ج 2 ، ص 13 . .