قيمت را ضامن است ؛ زيرا مماثل هر چيزى متناسب با همان چيز است ، مماثلِ مثلى ، مثل آن است و مماثل قيمى ، قيمت آن است . « 1 »
نتيجه : آيهء كريمه كاملًا مدعا را ثابت مىكند ؛ يعنى اگر مال تالف ، مثلى بود طرف ، ضامن به مثل آن است و اگر قيمى بود ، ضامن به قيمت آن است .
اشكال : به استدلال فوق ، چند اشكال وارد شده است كه به يكى از مهمترين آنها ( اشكالى كه از سوى امام خمينى ( رحمه الله ) وارد شده است ) اشاره مىشود : « 2 »
حضرت امام ( رحمه الله ) مىفرمايد : آيهء شريفه در ضمن آيات جهاد و قتال « 3 » وارد شده و به گفتهء مفسران در مورد صلح حديبيه است كه در سال ششم هجرى در ماه ذىالقعده منعقد شد و مسلمانان حج نرفتند ولى به جاى آن سال هفتم حج كردند . اشارهء جملهء اوّل آيه ، يعنى
الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ
« 4 » به اين است كه ذىقعدهء امسال كه به مكه آمديد و مناسك حج را بهجا آورديد در مقابل ذىقعدهء سال قبل است كه از انجام مناسك ، منع شديد . و شايد مقصود اين باشد كه قتال شما با مشركان در ماه حرام ( ذىالقعده ) در برابر قتال آنان با شما در اين ماه است . طبق اين احتمال معناى جملهء دوم آيه ، يعنى
وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ
« 5 » اين است كه قتال شما در منطقهء حرم و در ماه حرام و در شهر حرام ( مكه ) در برابر قتال مشركان با شما و هتك حرمت آنان نسبت به اين سه حرام است .
در ادامه مىفرمايد :
. . . فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ . . .
. « 6 »
هامش
( 1 ) . الخلاف ، ج 3 ، ص 402 - 403 .
( 2 ) . در ميان اشكالهايى كه بر استدلال فوق وارد شده اشكال شيخ اعظم در كتاب مكاسب ، ج 3 ، ص 220 نيز درخور توجه است .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 191 - 193 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) : 194 .
( 5 ) . بقره ( 2 ) : 194 .
( 6 ) . بقره ( 2 ) : 194 . .