ب ) روايات
« حرمة مال المؤمن كحرمة دمه » .
اين تعبير در سه حديث آمده است : يكى در موثقهء ابىبصير از امام باقر ( ع ) : قال : قال رسولالله ( ص ) :
« سباب المؤمن فسوق ، وقتاله كفر ، وأكل لحمه معصية وحرمة ماله كحرمة دمه » . « 1 »
ديگرى روايت ابىذر از رسولخدا ( ص ) است ، « 2 » و سومى مرسلهء شيخ صدوق ( رحمه الله ) است . « 3 » در سند روايت دوم اشخاص ضعيف وجود دارند . روايت سوم هم مرسله است ، ولى روايت اولى موثقه است و كفايت مىكند .
شيوهء استدلال : محقق اصفهانى « 4 » و به پيروى از ايشان مرحوم آيتاللّه خوئى « 5 » گفتهاند : حديث براى حرمت تكليفى است و خون مؤمن محترم است ؛ يعنى ريختن آن حرام است و احترام مالش هم مثل احترام خون او است ؛ پس تصرف در آن حرام است و امّا اين مطلب كه « پس از ريختن خون يا تلف كردن مال ، ضامن است و نبايد خون يا مال مؤمن ضايع و هدر شود و بايد تدارك شود » از روايت استفاده نمىشود ، مخصوصاً كه لفظ حرمت ، ظهور در تكليفى دارد ، و جمله در سياق و رديف چند جملهء ديگر است كه همهء آنها ظهور در حكم تكليفى دارند . ولى امام راحل معتقد است كه حرمت و احترام خون مؤمن - كه مشبّهبه است - از هر دو جهت روشن است و از صدر اسلام در آيات قرآن ، هم حرمت تكليفى آن ذكر شده است و هم اينكه نبايد هدر رود و بايد قصاص شود يا ديه بدهد ؛ و چون در حديث ، احترام مال مؤمن به احترام خون او تشبيه شده و قيدى هم نيامده است ، ظاهرش اطلاق و عموم تشبيه است و هر حكمى كه خون مسلمان دارد مال مسلمان هم دارد . پس تصرف در آن حرام است و هم اگر
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، باب 297 .
( 2 ) . همان ، ص 281 .
( 3 ) . ر . ك : من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 272 ، ح 828 .
( 4 ) . ر . ك : الحاشية على المكاسب ، ج 1 ، ص 80 .
( 5 ) . ر . ك : مصباح الفقاهة ، ج 3 ، ص 91 - 92 . .