ونيز فرقى ندارد كه بر زمين باشد و بر باغ و بوستان يا به تعبير متن بر نخل و درختان ديگر باشد ، زيرا در بعضى از روايات بر اين موارد و حتى بر نيزارها و صيدگاهها نيز تصريح شده است .
مطلب ششم ، شرايط اراضى خراجيه
در متن تحرير الوسيله فرموده : « مع شرائطها » كه اشاره به سه شرط اراضى خراجيه است كه مشهور مطرح كردهاند و با وجود آنها زمين از اراضى خراجيه مىشود و ملك همه مسلمانان است . اين سه شرط عبارت است از :
1 . زمينى كه با قهر و غلبه لشكر اسلام فتح شده ( المفتوحه عنوه ) است ، مثل بيشتر مناطق عراق يا اينكه با مصالحه صاحبانش و متاركه جنگ فتح شده است ( المفتوحه صلحاً ) . آن هم با قيد اينكه مصالحه كردهاند كه فلان زمينها مال مسلمانان باشد ؛ ولى اگر قيدش اين باشد كه مال امام باشد يا مال خود صاحبان زمين باشد . از ارض خراجى بودن خارج است .
2 . از نظر مشهور بايد فتح آن سرزمينها با اذن امام ( ع ) باشد ؛ بنابراين فتوحاتى كه ديگران انجام دادهاند از جمله فتوحات خليفه دوم ، مشمول ارض خراجى نيست . و استناد برخى به اين كه على ( ع ) طرف مشورت بوده و اذن امام حاصل است ، قابل مناقشه است .
3 . سرزمينى باشد كه در حال فتح ، آباد بوده است تا در زمره غنائم درآيد و پس از اخراج خمس آن ، بقيهاش از آنِ مسلمانان باشد . و اگر موات بوده ملك امام است كه براى شيعيان مباح كرده است .
درباره مطلب ششم گفتنى بسيار زياد است كه چون در متن تحريرالوسيله عنوان نشده است مطرح نمىكنيم . اما به مقدار لازم در آخر جلد سوم شرح مكاسب خود آوردهايم .
مطلب هفتم ، جواز اخذ از سلطان جائر پيش از ماليات
مطلب هفتم جواز اخذ و شراء صدقات و خراجات و تقبل آنها از سلطان جائر قبل از اخذ خود او از مردم است :