قربت در امتثال آن معتبر نيست ، اگرچه قصد قربت در آن ممكن و جايز و بلكه راجح است ولى لازم نيست .
2 . واجب عينى و كفايى : واجب عينى واجبى است كه بر هر فردى از افراد مكلّفِ واجد شرايط ، واجب است و با انجام دادن برخى ، از عهدهء ديگران ساقط نمىشود . ولى واجب كفايى واجبى است كه ابتدا بر هر مكلّفِ جامع شرايط ، واجب مىگردد ، ولى با امتثال بعضى ، از عهدهء ديگران برداشته مىشود .
3 . واجب تعيينى و تخييرى : واجب تعيينى عملى است كه معيناً خودش واجب و داراى مصلحت ملزمه است و بدل و جايگزين ارادى و اختيارى ندارد ، ولو ممكن است داراى بدل طولى و اضطرارى باشد . واجب تخييرى عملى است كه داراى بديل عرضى و اختيارى است و از ابتدا يكى از چند عمل ، واجب مىشود ، بدون اختصاص به يكى از آنها .
4 . واجب نفسى و غيرى : واجب نفسى واجبى است كه براى خودش واجب است . واجب غيرى واجبى است كه براى رسيدن به واجب ديگر واجب شده است .
5 . واجب مباشرى و استنابى : واجب مباشرى آن است كه بر شخص اجير واجب گرديده و شخصاً بايد انجام دهد و نيابتبردار نيست . واجب غير مباشرى و استنابى آن است كه بر ديگرى واجب گرديده ولى مباشرت در آن معتبر نيست و نيابتبردار است ، مثل نماز و روزههاى استيجارى به نيابت از اموات .
دربارهء حرمت اخذ اجرت بر واجبات فوق - به استثناى قسم اخير كه به اتفاق كلمه اجير شدن براى آن مشروع است - اقوال و تفصيلات متعددى وجود دارد . مرحوم آيت الله خوئى در مصباح هشت قول ذكر كرده است :
1 . نظر مشهور : گرفتن اجرت در مقابل مطلق واجبات حرام است . « 1 »
2 . فخرالمحققين در ايضاح : در واجب كفايى توصلى ، اخذ اجرت جايز است و در غير آن حرام است . « 2 »
هامش
( 1 ) . مسالك الافهام ، ج 3 ، ص 130 .
( 2 ) . ايضاح الفوائد ، ج 2 ، ص 264 .