رؤيا جميعاً فلا بأس ما لم يغط الجيّد الرديء » . « 1 »
آنگاه با منطوق اين شرطيه ، اطلاقات روايات حرمت غشّ تقييد مىشود و بر خصوص غشّ « بما يخفى » حمل مىگردد .
از قيد « ما لم يغط الجيّد الرديء » نيز استفاده مىشود كه ملاك در مزج بما يخفى اين نيست كه به قدرى مخفى باشد كه تنها غاشّ از آن مطلع گردد يا حداكثر اهل خبره و غشّ شناس آن را به اختبار بفهمند ، بلكه كافى است كه در ظاهر امر مخفى باشد و جنس خوب روى جنس بد را بپوشاند - ولو هر كسى با دست زدن و زيرورو كردن بفهمد كه مغشوش است . از روايت سعد اسكاف نيز همين استفاده مىشود كه امام باقر ( ع ) فرموده :
« مرّ النبي ( ص ) في سوق المدينة بطعام فقال لصاحبه : ما أرى طعامك إلّا طيّباً ، وسأله عن سعره ، فأوحى الله عزّ وجلّ إليه أن يدسّ يده في الطعام ففعل فأخرج طعاماً ردئاً ، فقال لصاحبه : ما أراك إلا وقد جمعت خيانة و غشاً للمسلمين » . « 2 »
بنابراين تنها فرض مزج به سبب چيزى كه ظاهر و هويداست و ديده مىشود اشكالى ندارد و مزج به چيزى كه با چشم ديده نمىشود و جنس خوب ، بد را پوشانده ، غشّ و حرام است .
بنابراين مثال شهيد ثانى در مسالك و محقق ثانى در جامع المقاصد براى غشّ بما لا يخفى به خلط گندم خوب و بد حمل مىشود بر فرضى كه هر دو ديده شوند ، نه مطلق مزج ولو به پنهان كردن طعام رديء در زير طعام جيد و خوب ؛ چه اينكه امام راحل اين را از مثالهاى غشّ بما يخفى آورده و منظورش فرض پوشاندن طعام رديء با طعام جيد است .
قيد دوم : غشّ گاهى در معامله و بلكه در خصوص « بيع و شراء » است و گاهى در غير معامله است ؛ مثلًا كسى ميهمان دارد و از او با شير مخلوط به آب يا نان به دست آمده از گندم خوب و بد ، يا با برنج مخلوط خوب و بد پذيرايى مىكند ، يا مال
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 112 ، ح 1 .
( 2 ) . همان ، ج 17 ، ص 289 ، ح 8 .