انواع غشّ
غشّ گاهى به مخفى كردن جنس دنى و پست در جنس جيد و خوب است ، مثل برنج شكسته و سالم يا گندم خوب و بد ، و گاهى به مخلوط كردن غير مراد در مراد است ، مثل ممزوج كردن گندم و خاك يا شير و آب ، يا روغن نباتى با روغن حيوانى يا پيه با روغن حيوانى . و گاهى به اظهار صفت خوبى دربارهء چيزى است كه داراى آن صفت نيست . نام اين عمل در اصطلاح تدليس است ، مثلًا در سايه مىفروشد يا در زير چراغهاى قوى و پر نور مىفروشد تا كيفيت كالا را چند برابر جلوه دهد و گاهى به اين است كه چيزى را بر خلاف جنس آن نشان مىدهد مثلًا طلا و نقره بدلى را به جاى اصلى مىفروشد يا فلزى را آب طلا و نقره مىدهد و به جاى طلا و نقره مىفروشد .
حكم تكليفى حرمت غشّ فى الجمله
- قطع نظر از قيود و تفصيلاتى كه خواهد آمد - مسلّم است . يكى از افعال محرّمه در اسلام غشّ است ؛ به چند دليل :
1 . اجماع
نه تنها فقهاى اماميه ، بلكه همهء فقهاى اسلام فتوى به حرمت غشّ دادهاند ، و نه تنها اجماع مسلمين ، بلكه به تعبير برخى از بزرگان « 1 » از ضروريات مذهب مسلمين است كه فوق اجماع است و نيازى به بيان و اثبات ندارد .
2 . حكم عقل
از آنجا كه غشّ و فريب دادن ديگرى نوعى خيانت و القاى در مفسده و ضرر است و در واقع ظلم در حق ديگرى است از اين جهت عقل قاطع است به قبح و مفسده ؛ و حرمت شرعى آن به ملازمهء عقليه ثابت است .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 298 .