ظرفيت آن را ندارد و با خواندن آن گمراه مىشود . مثل بعضى از مطالب عرفانى و فلسفى و حتى اعتقادى و كلامى .
3 . كتب ضلال يعنى كتبى كه از اوّل به منظور اضلال و اغوا و فريب عوام و منحرف كردن آنها يا ايجاد شبهه در اذهان آنان نوشته مىشود ، نظير كتاب سلمان رشدى مرتد .
4 . كتب ضلال يعنى كتابهايى كه خود مؤلفشان اهل ضلالت و گمراهى هستند ، « 1 » مثل يك كتاب رياضى يا تاريخى كه مؤلفش مادىگراست .
از چهار احتمال مذكور احتمال 2 و 3 مدّ نظر ماست ، زيرا دليلى بر حرمت حفظ مطلق كتب مشتمل بر مطالب لغو و لهو وجود ندارد . البته شايد از باب اينكه غرض عقلايى در آن نباشد معاملهء آنها باطل باشد ، مگر اينكه جلد و كاغذ آنها ارزش و ماليت داشته باشد تا از اين جهت معامله هم صحيح باشد .
احتمال چهارم نيز قطعاً باطل است و علاوه بر اينكه تقدير خلاف اصل است ، در حفظ كتب طب و لغت و صرف و نحو و رياضيات و . . . مفسدهاى وجود ندارد كه به خاطر آن حرام باشد . پس مقصود از كتب ضلال يا كتابهايى است كه به منظور اضلال نوشته شده است و يا كتابهايى كه نتيجهء خواندن آنها ضلالت و گمراهى است .
بررسى حكم حفظ كتب ضلال
حفظ كتب ضلال كه موضوع مسأله است اعم است از حفظ آنها از انواع آفتها و موانع و جلوگيرى از تلف شدن آنها ، و يا حفظ آنها در ذهن و دل كه شامل استنساخ و مطالعه و قرائت و مذاكره و مباحثه و تعليم و تعلّم آنها نيز مىشود ، زيرا هر كدام از اينها به نوعى حفظ كتب ضلال و ابقا و تخليد آنهاست كه از نظر مشهور - بلكه از نظر همه - حرام است و اين تعميم از كلام بزرگان فقها استفاده مىشود .
امام راحل در متن تحرير در آغاز مىفرمايد : « يحرم حفظ كتب الضلال ونسخها وقراءتها ودرسها وتدريسها » . « 2 » و بديهى است كه حرمت عناوين فوق ، ( تدريس ، درس ،
هامش
( 1 ) . الحدائق الناضره ، ج 18 ، ص 143 .
( 2 ) . تحرير الوسيله ، ج 1 ، ص 473 .