فراغت يقينى است كه جز با احتياط حاصل نمىشود .
پاسخ : احتياط در موردى است كه موارد و افراد معلوم عرفى در ميان نباشد و گرنه همان افراد قطعاً حرام است و نسبت به موارد مشكوك مجرد شك است و از اوّل شمول غنا نسبت به آنها مشكوك است و بديهى است كه اينجا جاى برائت است نه احتياط ؛ چون از موارد شك در اصل تكليف است .
امام راحل ( رحمه الله ) با اينكه در مكاسب خويش با نظر مشهور شيخ اعظم مخالفت كرده است و تعريف ديگرى را برگزيدهاند و فرمودهاند :
فالاولى تعريف الغناء بأنّه صوت الإنسان الذي له رقّة وحسن ذاتي ولو في الجملة وله شأنية إيجاد الطرب بتناسبه لمتعارف الناس . « 1 »
و قيود تعريف را جداگانه بيان نمودهاند . ولى در متن تحرير الوسيله حاصل جمع تعريف مشهور و شيخ اعظم را اختيار كرده و فرموده است :
وليس هو مجرّد تحسين الصوت بل هو مدّه و ترجيعه بكيفية خاصة مطربة تناسب مجالس اللهو و محافل الطرب وآلات اللهو والملاهي
. يعنى غنا صرف زيبا كردن صدا - و نازك كردن آن - نيست بلكه عبارت است از كشيدن صدا و ترجيع و ترديد آن در گلو ( چهچه زدن ) ، آن هم با كيفيت و آهنگ خاصى كه طرب آور است و متناسب با مجالس لهو و لعب و محافل طرب و پاىكوبى به همراه آلات لهو و لعب و ملاهى ( نى ، تار ، و . . . ) است .
اين فرمايشات مبتنى بر مجمل بودن معناى غنا از نظر لغت است . گفتنى است در مجملات بايد به قدر متيقن بسنده شود و در موارد مشكوك به اصل برائت رجوع شود . البته امام راحل با اين بيان در صدد بيان ماهيت غنا نيست زيرا شايد نتوانيم تعريف جامعى از آن ارائه كنيم ، بلكه در صدد بيان ملاك عرفى است و معتقد است اگر قيود مزبور وجود داشته باشد عرفاً غنا صدق مىكند .
هامش
( 1 ) . المكاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 305 .