صوتى مطرب باشد . امروزه هم نغمهها و آهنگهاى فراوانى از اين قبيل است . البته شايد در گذشته غناها نوعاً همراه با مدّ و ترجيع بوده است و مشهور اين قيدها را مورد توجّه قرار دادهاند ، ولى امروزه موسيقى و آوازها با گذشته فرق كرده است .
2 . بهترين تعريف شايد ارجاع به عرف باشد . يعنى بگوييم غنا صوتى است كه نزد عرف عامِ مردم طرب آور باشد و آنها را به رقص و پاىكوبى وادار كند . قانون هم مىگويد در موضوعاتى كه شارع بيان خاصى ندارد به عرف مراجعه شود و متفاهم عرفى ملاك است . از نظر عرف مواردى يقيناً غناست و عرف آن را كاملًا درك مىكند ولو از توصيف آن ناتوان باشد ، مواردى هم يقيناً غنا نيست و مواردى هم مشكوك مىماند كه در آنها اصل برائت جارى مىشود ؛ اگرچه احتياط مستحبى اجتناب است ، ولى واجب نيست .
شيخ اعظم هم كه غنا را به صوت لهوى تفسير كرده ، فرموده است : ملاك در لهو ، صدق عرفى است كه لهو بودن را وجدان مىكند و البته مراتب مختلفى دارد . « 1 »
اگر از نظر فهم عرفى ضابطهاى نبود نوبت به رجوع به لغت مىرسد و چون واژهء غنا اجمال دارد بايد به قدر متيقن آن قناعت شود ، و چه بسا قدر متيقن همان تعريف مشهور باشد كه مدّ صوت و ترجيع و اطراب آن ( همه ) دخالت دارند . ولى با وجود فهم عرفى نوبت به اين بحثها نمىرسد و همانطور كه اشاره شد ، هر جا معيار عرف باشد طبعاً موارد مشتبه نيز يافت مىشود . بنابراين ، جاى برائت است .
اشكال : شبههء موضوعيه اگر از نوع شبههء مصداقى باشد جاى برائت است مثل اينكه مفهوم عالم يا فاسق معلوم است ولى نمىدانيم زيد عالم است تا وجوب اكرام داشته باشد ، يا فاسق است تا حرمت اكرام بيايد ؟ يا اصلًا عالم نيست تا آزاد باشيم . ولى اگر از نوع شبههء موضوعى مفهومى باشد كه منشأ شبهه ، اشتباه و اجمال مفهوم است ، جاى احتياط است نه برائت . مورد بحث ما هم از همين قسم است ، زيرا منشأ شك اشتباه مفهوم غناست و چون از غنا تهى شدهايم و امرش مشتبه است اشتغال يقينى ، خواهان
هامش
( 1 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 297 .