حضرت صادق ( ع ) « 1 » كه در همهء اين روايات ، روى عنوان تماثيل و صور در بيوت و خانهها تكيه شده و به احتمال قوى مربوط به حال نماز است . معمولًا انسان در منزل نماز مىخواند و وجود تماثيل در منزل و در حال نماز جايز نيست ، يا به تعبير روايت المثنى چنين نمازى كراهت دارد . خلاصه اينكه ربطى به حالات ديگر ندارد و دليل بر حرمت نگهدارى صور و تماثيل به قول مطلق نيستند . بنابراين ضرورتى ندارد كه اينگونه روايات جدا جدا مورد بحث و بررسى قرار گيرد .
سخن پايانى : حال كه ميان حرمت عمل تصوير با حرمت نگهدارى آن ملازمه يا عينيت نيست هر دليلى بر حرمت اقتنا نيست ، از طرفى هم عرف و عقلا براى تماثيل ماليت قائلاند و جهت تزيين و تعليم و مانند آن مورد استفاده قرار مىدهند ، پس مقتضى براى جواز معامله بر تماثيلِ مورد نظر و خريد و فروش آنها ، اجاره دادن آنها ، مصالحه بر آنها و . . . موجود است ، مانع عقلى يا عرفى يا شرعى هم نداريم ؛ بنابراين ، عموماتِ عقود و بيوع و تجارات و اجارات ، اينها را شامل مىشود و خريد و فروش آنها بلامانع است .
بخش هشتم : حكم نگهدارى صور و تماثيل مزبور
امام راحل در پايان مسأله دوازده دربارهء نگهدارى صور و تماثيل در منزل ، فتوا به كراهت داده است . اين فتوا از روايات باب قابل دستيابى است ، زيرا در برخى تعبير به « لا يصلح » دارد ، و در برخى تعبير به « كره » دارد كه در لغت عرب اعم از حرمت و كراهت مصطلح است و قدر متيقن كراهت است . رواياتى هم ميان نگهدارى صور و تماثيل در بيوت و نگهدارى كلب در بيت و نگهدارى ظرف بول در منزل جمع كرده است « 2 » كه به صورت سياق نگهدارى صور هم مكروه است . البته اين مؤيد مطلب است
و گرنه وحدت سياق ، قرينهء محكمى نيست . به هر حال بهتر است تماثيل مجسّمه در منزل و محل نماز نباشد .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 309 ، ح 7 .
( 2 ) . همان ، ص 174 - 176 .