هم شامل است و اختصاص به حيوان واقعى ندارد . ادعاى انصراف هم در اين زمينه ناتمام است ، زيرا انصراف بدوى ارزش ندارد .
فرع پنجم : تصوير فرشته و جن ؛ بنابر اينكه تصوير همهء موجودات و مصنوعات الهى حرام باشد تصوير فرشته و جن نيز حرام است . ولى بنابر تحقيق كه حرمت مخصوص تصوير حيوانات است ، اين بحث مطرح است كه آيا تصوير جن و ملك نيز حرام و ملحق به حيوان است يا حرمت ندارد ؟
در اين باره دو قول مطرح است :
1 . عدّهاى قائل به حرمت هستند ، از جمله مرحوم صاحب جواهر ، مرحوم سيد و مرحوم آيت الله خوئى .
2 . عدّهاى هم از جمله امام راحل در مكاسب محرّمه فتوى به جواز دادهاند . « 1 »
خلاصه سخنان حضرت امام :
امام راحل در مكاسب محرّمه مىفرمايد : بعضى از روايات باب تصوير حيوان ، مربوط به ساختن هياكل عبادت ( صليب و صنم ) اند كه از بحث خارجاند ، بعضى ديگر اطلاق ندارند تا به حكم اطلاق ، جن و ملك را شامل شوند ؛ برخى هم كه اطلاق دارند سندشان ضعيف است ، و مطلب قابل بحث در باب ، روايات نفخ روح است .
اين روايات هم به سبب اشتمال بر كلمهء تصوير و نفخ ، مربوط انسان و ساير حيوانات است و جن و فرشته و شيطان را شامل نمىشوند .
توضيح : موجودات عالم امكان از نظر ايجاد و خلق دوگونه هستند : دستهاى تدريجاً آفريده مىشوند ، يعنى نخست جسم و صورت آنها كامل مىگردد سپس روح در آنها دميده مىشود و به تعبير قرآن كريم : نخست تسويد ( مستوى الخلقه شدن ) صورت مىگيرد ، سپس نفخ روح . نباتات و حيوانات و انسانها از اين قسم هستند .
دستهء ديگر ، موجودات عالم ابداع و امر هستند كه به طور دفعى ، و از اوّل به طور كامل ايجاد مىشوند و نياز به طى مراحل تكامل تدريجى ندارند ، فرشته و شيطان و
هامش
( 1 ) . المكاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 277 .