است و . . . ؟ يا هر عضوى حرمت ضمنى و تبعى دارد و مجموع مركب يك حرام مىباشند ؟ در اين بحث هم حق همين است و اصولًا كسى قائل به حرمت نفسى يك يك اجزا نشده است .
حال كه صورت و مثال اسم مجموع مركباند و مجموع ، يك حرام بيش نيست ، آيا اسماند براى خصوص صحيح ( صورتى كه جامع جميع اجزا باشد ) يا با نبود بعضى از اعضا هم صدق حقيقى دارند ؟
مرحوم شيخ در مكاسب فرموده است : ملاك عرف است و از نظر عرفى اگر ملاك ، معظم اجزا باشد صورت حقيقتاً صدق مىكند و نبودن يكى از اجزا مثل چشم ، گوش ، حتى يك دست مخلّ نيست .
و بنابر هر يك از مبانى مذكور ( هيئت اجتماعيه باشد ، مجموع مركب باشد ، كل اجزا باشد يا معظم آنها ) اگر شخص به قصد ساختن صورت و مثال حيوانى شروع به ساختن كرد و تا آخر هم انجام داد ، در اين فرض بنابر همهء مبانى ارتكاب حرام صدق مىكند و مستحق عقوبت است . و اگر ابتدا به قصد ساختن نصف آن - مثلًا - اقدام كرد و پس از آن بدا حاصل شد و بقيهء صورت و تمثال را كامل كرد باز بر همهء مبانى مرتكب حرام شده است و مؤاخذه دارد ؛ زيرا مهم ، صدق عرفى است و هر كس ببيند مىگويد فلانى اين مجسمه يا نقاشى را ايجاد كرده است و از قصد باطنى او تحقيق نمىكنند كه از اوّل به نيت كل وارد شده يا در حين عمل ، بدا حاصل شده و مجسمه يا عكس را كامل كرده است .
اگر از آغاز به قصد كل وارد شد ولى در حين عمل ، بدا حاصل شد و از تكميل آن منصرف شد بر مسلك هيئت اجتماعيه ، مرتكب حرام نشده است و مؤاخذه ندارد ، زيرا تنها برخى از مقدمات حرام را انجام داده است و مقدمهء حرام يا حرام نيست و يا بر فرض حرمت عقوبت ندارد . ولى بر مسلك مجموع مركب بودن كه به مجرد اشتغال وارد حرام شده ولى تكميل نكرده باشد محل بحث است كه آيا با همين مقدار كه انجام داده است حرام و معصيت مولى را مرتكب شده است و عقاب بر معصيت است يا حداكثر تجرّى بر حرام كرده است و حكم فرد متجرّى را دارد ؟
كوثر فقه (شرح تحرير الوسيله) (فارسى) — صفحة 229
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٢٩