در اين باره فرقگذارى و تفاوت قائل شدن ، ناتمام است . استعمال عرفى هم در اعم است و بر مجسمه درخت ، كوه و صحرا و . . . نيز فراوان اطلاق شده است . پس اختصاص به مجسمهء حيوان ندارد . آرى اگر مجمل باشد بر خصوص مجسمهء حيوانات حمل مىشود كه قدر متيقن است .
تقسيم كلى صور
صورت يا صورت حيوان ( جاندار ) است يا صورت غير حيوان ، و هر كدام يا همراه با جسميت است و يا مجرد نقش ( بدون تجسّم ) است و هر چهار مورد يا تصوير فعل مباشرى مكلّف است و با دست آن را ايجاد مىكند و يا فعل تثبيتى است و با ابزار و ادوات ديگر - همچون دوربين عكّاسى و دستگاه چاپ ايجاد مىشود . دربارهء مسأله صور پنج قول وجود دارد :
1 . تصوير مطلقاً حرام است ؛ چه تصوير حيوان باشد ، چه تصوير غير حيوان ، چه به صورت مجسّمه باشد ، چه مجرد نقش .
2 . تصوير مطلقاً حرام نيست و كراهت دارد .
3 . تصوير همراه تجسم مطلقاً حرام است ؛ چه مجسمه حيوان باشد چه مجسمهء غير حيوان ؛ ولى تصوير بدون تجسم و مجرد نقاشى مطلقاً جايز است ولو تصوير حيوان باشد .
4 . تصوير حيوان مطلقاً حرام است ولو مجرد نقاشى باشد و مجسمه نباشد ؛ تصوير غير حيوان مطلقاً جايز است ، حتى ساختن مجسمهء آنها .
5 . خصوص تصوير حيوان ، همراه با تجسم ( ساختن مجسمهء موجودات جاندار ) حرام است ، امّا تصوير حيوان ، بدون تجسّم حرام نيست . تصوير غير حيوان هم مطلقاً حرام نيست حتى ساختن مجسّمهء آنها . فتواى امام در تحرير همين است كه قبلًا در مسأله دوازده ذكر شد .
با توجه به اين مطالب ، بررسى اصل مسأله را آغاز مىكنيم . اين مسأله داراى هشت بخش است :