مىداند . اين نظريه به محقق اردبيلى منسوب است . « 1 »
وجه پنجم : اعانت عبارت است از انجام برخى از مقدمات قريب كار ديگرى ؛ امّا ايجاد مقدمات بعيد و دور ، اعانت شمرده نمىشود . مثلًا كسى كه به شراب ساز انگور مىفروشد يا انگورها را تحويل دهد ، معين او بر اين كار است ، ولى كسى كه درخت انگور را غرس مىكند يا آن را آبيارى مىكند ، و . . . معين شمرده نمىشود .
وجه ششم : در صدق اعانت هيچ خصوصيتى از قصد معين و علم او به تحقّق مُعانعليه دخالت ندارد و مهم اين است كه به دنبال ايجاد برخى از مقدمات ، آن كار از ديگرى صادر شود . اين نظريه ، نظريهء مرحوم آيتالله خوئى است .
بررسى وجوه و اقوال
در صدق اعانت غير ، ايجاد مقدمات كار او قطعاً معتبر است و كسى ترديد ندارد كه بدون ايجاد حتى يكى از مقدمات فعل غير ، اعانت او صدق نمىكند . در اينجا قدر متيقن ، مقدمات قريبه است . ولى چهار محور قابل بحث وجود دارد :
محور اوّل : دخالت علم معين به ترتّب فعل غير بر اين مقدمات ؛
محور دوم : دخالت قصد معين در صدق اعانت ؛
محور سوم : ترتّب فعل غير و حصول آن در خارج ، به دنبال اين مقدمات ؛
محور چهارم : اعتبار صدق عرفى در معناى اعانت غير .
بررسى محور اوّل : به عقيدهء گروهى از فقها مهم اصل ترتّب و تحقّق فعل مُعانُعليه است « 2 » و علم معين به آن يا التفات او به اين حصول مهم نيست ، بلكه اگر جاهل هم باشد اعانت صدق مىكند ؛ حتى اگر غافل هم باشد صدق مىكند ؛ بلكه اگر غير ذى شعور و حتى اگر جماد هم باشد صدق مىكند .
محقق نراقى علم يا ظن معين به ترتّب فعل غير را معتبر نمىداند و انجام مقدمات فعل ديگرى را به اميد ترتّب فعل غير بر آن كافى مىداند « 3 » محقق ايروانى نيز علم را در
هامش
( 1 ) . زبدهء البيان ، ص 297 .
( 2 ) . آن گونه كه مسبب بر سبب مترتب مىشود و به دنبالش محقق مىگردد .
( 3 ) . عوائد الأيام ، عائده هفتم ، ص 26 .