است . اشكال دورى بودن تعريف هم وارد نيست زيرا در تعاريف حقيقى و ماهوى شروطى - از جمله دورى نبودن آن - مطرح است ولى در تعاريف لفظى و لغوى كه مجرد بيان لفظى با لفظ واضحتر است جاى اين اعتراضات نيست .
تعبير فارسى « برد و باخت » هم قرينهاى بر بازى با هر وسيلهاى به شرط عوض نيست ؛ زيرا در بازىهاى دوستانه هم كه عوض مطرح نيست عنوان « برد و باخت » صدق مىكند و معمولًا يكى برنده و يكى بازنده است ، و برد و باخت كنايه از مغالبه است . چون بازى معمولًا غالب و مغلوب دارد ؛ خواه عوضى در ميان باشد ، خواه نباشد .
نظريه حضرت امام ( رحمه الله ) : امام راحل در مكاسب مىفرمايد بر بازى با ساير آلات - اگرچه با عوض باشد - قمار اطلاق نمىشود :
لأنّ القمار عرفاً ليس مطلق المغالبة برهان . فلا يقال لمن جعل الرهان بإزاء الغلبة في حسن الخط أو تجويد قراءة القرآن ، أو سرعة العدو ، أو الرمي و نحوها : إنّه مقامر ، ولا لفعلها : إنّه قمار . والعرف أصدق شاهد عليه . « 1 »
نمونههايى كه ذكر شده است از نظر عرف قمار نيست . استناد به نظر عرف هم كاملًا متين است ؛ در مواردى هم كه منصوص نيست بايد به عرف مراجعه كنيم . در كلام آيت الله خوئى همچنين موردى وجود دارد ولى كلّيت آن ناتمام است يعنى براى اثبات اينكه سخن مرحوم خوئى در همهء موارد مزبور ، قمار صدق نمىكند - با اينكه بازى با آلات قمار صورت نگرفته است - ناتمام است . ولى از نظر عرفى قمار صدق مىكند ؛ اين نوع بازىها از باب قمار حرام است .
بر فرض هم كه در صدق قمار ترديد كنيم ، از نظر حكمى ملحق به قمار هستند و روايات متعددى « 2 » بر حرمت بازى با غير آلات قمار ، مثل گردوبازى و . . . وجود دارد كه بعضى از آنها معتبر است « 3 » و در خود روايات بر اين بازىها اطلاق قمار شده است . بنابراين قمار يا بازى با آلات قمار است مثل نرد و شطرنج ، يا بازى با چيزهايى است
هامش
( 1 ) . المكاسب المحرمه ، ج 2 ، ص 8 .
( 2 ) . ر . ك : وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 164 - 167 .
( 3 ) . ر . ك : همان ، ص 165 ، ح 4 و ص 166 ، ح 6 و 7 .