مشكوك است ؛ زيرا اگرچه كلمات بعضى از اهل لغت « 1 » اطلاق دارد ولى بيشتر اهل لغت قمار را به رهن و عوض معنا كردهاند . « 2 »
از نظر عرف هم به صرف بازى با شطرنج ، قماربازى اطلاق نمىشود ، آرى اگر همراه با عوض و برد و باخت باشد عرف به آن قمار مىگويند .
نظريه حضرت امام ( رحمه الله ) : مرحوم آيت الله خوئى از تعبير برد و باخت عوض داشتن را فهميده و همين را دليل دخالت عوض در صدق قمار گرفته است . « 3 » مرحوم امام در مكاسب خود به استناد گفتار لغويان و عرف عام همين نظر را دارد و مجرد بازى به آلات قمار - بدون عوض - را قمار نمىداند ، و مىفرمايد :
از برخى كتب لغت ( مصباح المنير ) « 4 » و از مكاسب شيخ اعظم « 5 » استفاده مىشود كه بر مطلق مغالبه [ و لو عوض نباشد ] قمار اطلاق شده ؛ ولى اوّلًا چنين اطلاقى ثابت نيست و بر فرض ثبوت ، مجرد اطلاق اعم از حقيقت و مجاز است ، و بر فرض كه حقيقت باشد ، بر خلاف عرف عام است و در اينگونه موارد ، نظر عرف عام بر نظر لغوى و فقيه مقدم است . « 6 » [ تبادر نزد عرف ملاك است ] .
حكم اين نوع بازى : اين نوع بازىها از نظر فقه اماميه حرام است ؛ حتى فاضل نراقى در مستند « 7 » ادعاى اجماع كرده است . ولى در ميان فقهاى عامّه اختلاف نظر وجود دارد . « 8 »
امام راحل در مكاسب خود فرموده است :
« ولعلّ فتوي بعض العامّة بعدم حرمة اللعب بها بلا رهن لجلب نظر الخلفاء والامراء » ؛ « 9 »
پس فتواى دينى نيست .
هامش
( 1 ) . المصباح المنير ، ص 515 .
( 2 ) . المنجد ، ص 653 ؛ القاموس اللغه ، ج 2 ، ص 125 ؛ مجمع البحرين ، ج 3 ، ص 463 .
( 3 ) . مصباح الفقاهه ، ج 1 ، ص 372 .
( 4 ) . المصباح المنير ، ص 515 .
( 5 ) . المكاسب ، ج 1 ، ص 117 .
( 6 ) . المكاسب المحرمه ، ج 2 ، ص 9 .
( 7 ) . مستند الشيعه ، ج 2 ، ص 337 .
( 8 ) . ر . ك : الفقه على المذاهب الأربعه ، ج 2 ، ص 51 - 52 .
( 9 ) . المكاسب المحرمه ، ج 2 ، ص 19 .