معامله آثار باستانى
اگر صليب و صنم ، در زمانى مادهء فساد نباشد ؛ مثلًا اكنون كه عصر بتپرستى منقرض شده در حفارىها صنمى يافت شده و در موزه نگهدارى مىشود يا صرفاً براى تزيين ، يا مطالعات علمى و تاريخى مورد استفاده قرار مىگيرد ؛ در اين فرض بعيد است كه نگهدارى آن و فروش آن به منظورهاى مزبور اشكالى داشته باشد ؛ زيرا ادلهء حرمت معامله بر صليب و صنم از اين فرض انصراف دارند و مادهء فساد نيست تا شرعاً ماليت آن ساقط شود ، حضرت امام در مكاسب خود به اين امر تصريح كرده است . « 1 »
معامله آلات لهو
يكى ديگر از چيزهايى كه با هيئت خاصش فقط اثر حرام بر آن مترتّب است و منفعت حلال ندارد يا داراى منفعت ناچيزى است آلات لهو است . مثل عود و مزمار ( نى ) ، بربط و مانند آن - همچون طبل ، دف ، طنبور ، تار و . . . - همان سه فرضى كه دربارهء صليب و صنم ذكر شد دربارهء آلات لهو نيز مطرح است .
1 . آلات لهو با وجود خاصّ فقط داراى انتفاعات حرام و لهوى هستند ؛
2 . آلات لهوى كه دو منظوره هستند و در جهات حلال نيز قابل انتفاع شايعاند ؛
3 . آلات لهوى كه علاوه بر هيئت آنها موادشان نيز ماليت دارد .
همان بحثها و استدلالهايى كه دربارهء صليب و صنم بود در اينجا هم جارى است .
دربارهء تجارت با آلات لهو گفتنى است آلات لهو كه متناسب با مجالس لهو و لعب هستند و با دميدن در آنها يا با نواختن آنها ، نواهايى ايجاد مىشود كه آدمى به رقص مىآيد و بىاختيار حركاتى انجام مىدهد ، طرب و شادى شديد و بيش از حدّ پيدا مىكند ، يا با آن آهنگ و نغمه ، همصدا مىشود و زمزمه مىكند .
دربارهء معاملهء آلات لهو در ابتداى بيع صليب و صنم ، با ذكر عباراتى از فقهاى شيعه
هامش
( 1 ) . ر . ك : المكاسب المحرمه ، ج 1 ، ص 164 .