2 . در مورد عبد آبق بهطور مطلق فرمود : اميد عود هست در حالى كه گاهى اميد عود نيست و با نبود اين اميد ماليت او از بين مىرود .
3 . تقويت كردند ثبوت خيار را براى بايع بدون صبر و انتظار تا سه روز در صورت اعسار در حالى كه دليل نفى ضرر است و فرقى ميان موسرو معسر نمىگذارد .
4 . فرمودند : « لورودها فى الباذل » يعنى روايت در مورد باذل است نه هارب . . . در حالى كه يك روايت در اين مورد است و ساير روايات باب اطلاق دارد . ) « 1 »
قوله : ثم ان ظاهر كثير فى الاصحاب : معلوم شد كه قبل از قبض اگر مبيع تلف شود بايع ضامن است و پس از قبض اگر تلف شود مشترى ضامن است ، حال آيا حتماً بايد قبض مشروع و جامع شرايط باشد تا ضمان را از دوش بايع بردارد ؟ يا فرق ندارد و مطلق قبض ولو جامع شروط نباشد مسقط ضمان از بايع است ؟
مىفرمايد : ظاهر كثيرى از فتاواى فقهاء اين است كه مطلق قبض كافى است و لازم نيست حتماً قبض صحيح و جامع شرايط باشد . بنابراين اگر مشترى بدون اذن و رضايت بايع ، مبيع را قبض كرد و نزد او تلف شد همين كافى است در رفع ضمان از بايع با اين كه جامع شرايط نبوده و بدون اذن قبض شده ، همانطور كه علامه در تذكره « 2 » و شهيد در دروس « 3 » به اين مطلب تصريح نمودهاند ( دليل مطلب اطلاق كلمهء قبض در حديث نبوى است كه مقيد به قبض با اذن بايع نيست پس قبض بدون اذن را نيز شامل مىشود ) .
قوله : ولو لم يتحقق الكيل والوزن : قبلًا در ماهيت قبض بحث شد كه آيا در معامله مكيل و موزون ، كيل يا وزن در قبض معتبر است يا خير ؟ حال بنا بر عدم اعتبار كه روشن است و اگر مشترى طعام را بدون كيل و وزن هم قبض كرد كفايت مىكند و ضمان را از دوش بايع برمىدارد . ولى بنا بر اشتراط كيل يا وزن در صحت قبض مكيل يا موزون ، اين بحث مطرح است كه آيا قبض بدون كيل و وزن هم كافى است و ضمان را از بايع برمىدارد ؟ دو قول است :
1 . علامه در تذكره در باب بيع ثمار فرموده : اگر طعامى را به نحو مكايله ( شرط كند كه فلان مقدار پيمانه باشد ) خريدارى كند سپس به نحو گزاف ( بدون كيل كردن ) قبض كند و در دست مشترى تلف شود خود مشترى ضامن است زيرا قبض محقق شده است ( با اين كه جامع شروط نيست ) ولى اگر كيل را شرط تحقق قبض بدانيم حق اين است كه بايع ضامن است ( چون بدون كيل قبض كرده پس قبض محقق نشده و هر مبيعى كه قبل از قبض تلف شود از مال بايع تلف شده . ) « 4 »
2 . محقق ثانى در جامع المقاصد فرموده : ولو كيل را شرط بدانيم و مشترى هم بدون كيل
هامش
( 1 ) . هداية الطالب ، ص 619 - 620 .
( 2 ) . التذكرة ، ج 1 ، ص 562 .
( 3 ) . الدروس ، ج 3 ، ص 214 .
( 4 ) . التذكرة ، ج 1 ، ص 508 .