اختيار كردهايم بلكه عدهاى از فقهاء عظام همين نظر را دارند از جمله علامه در قواعد همين نظر را دارد البته نخست وجه دوم از دو وجه اخير را احتمال داده كه در واقع معناى چهارم مىشد ، ولى بعداً قول سوم را اختيار كرده است « 1 » فخرالدين پسر علامه نيز در ايضاح همين را اختيار كرده « 2 » شهيد اول هم در دروس همين را اختيار كرده « 3 » شهيد ثانى هم در مسالك مختارش همين است « 4 » از جمعى ديگر هم اين قول حكايت شده است . « 5 »
سخن علامه در قواعد : آيا ورثه حق دارند در اعمال خيار متفرق شوند ( هركدام استقلال داشته باشند يا در خيار كل معامله كه قول اول از چهار قول بود ، يا در خيار حصهء خودش كه قول دوم بود ) يا نه ؟
محل نظر است يعنى دو احتمال هست و آن كه به حق و واقع نزديكتر است منع از تفريق است ( از اين جمله استفاده مىشود كه به نظر علامه هم مجموع با هم حقالخيار دارند نه هريك جدا ) ، در باب ارث مطلب اين است حال در باب مشترىهاى متعدد كه دو نفر مالى را خريدهاند و خيار دارند ، مطلب از اين قرار باشد يا نباشد .
سخن فخرالدين در ايضاح : ايشان نخست وجه منع علامه را بيان كرده و آن اين كه خيار يك حق شخصى بيشتر نيست كه مورث داشت و حالا به ورثه رسيده سپس اضافه كرده كه : در يك حق بسيط جائى براى تفريق وجود ندارد تا هركدام جداگانه حقالخيار داشته باشند .
سخن شهيد اول در دروس در باب خيار عيب : برفرض در باب خيار دو مشترى كه متاع واحدى را مشتركاً به معاملهء خيارى خريدهاند ، ما براى هر كدام جدا خيار شرط قائل باشيم ( كه همانجا هم محل بحث است ) ولى در باب تعدد وارث اين را تجويز نمىكنيم و چنين نيست كه هريك از ورثه جداگانه خيار داشته باشند ، و فرق اينجا با باب مشترى متعدد اين است كه در مشترى متعدد ، تعدد از اول عقد بوده و دو نفر با هم مشترى بوده و خريدند و لذا امكان دارد هركدام خيار داشته باشند ولى در باب وراث ، روز اول يك حق بود و براى يك نفر كه مورث باشد ثابت بود و بعد از موت مورث براى ورثه متعدد ثابت شده و تعدد امرى است كه بر عقد عارض شده نه اين كه اصل باشد و لذا ورثه همه با هم يك حق خيار دارند و در اين جهت فرقى ندارد كه خيارى كه به ارث مىبرند از نوع خيار عيب باشد يا خيار ديگر .
سخن شهيد ثانى در مسالك : ايشان نخست در باب مشترى متعدد هم تفرق را منع كرده و فرموده :
هر دو با هم حقالخيار دارند نه هريك جدا جدا ، بعد فرموده : همهء اينها مال تعدد مشترى است امّا اگر مشترى روز اول واحد بوده ( مثل مورّث ) و بعداً مستحقين مبيع متعدد
هامش
( 1 ) . قواعد ، ج 2 ، ص 68 .
( 2 ) . ايضاح الفوائد ، ج 1 ، ص 487 .
( 3 ) . دروس ، ج 3 ، ص 285 .
( 4 ) . مسالك ، ج 3 ، ص 287 .
( 5 ) . مفتاح الكرامه ، ج 4 ، ص 591 حكايت كرده .