مشهور ( كه مشهور قرن را از احداث سنه مىدانند ) وجهى ندارد و شايد از كلام شهيد اوّل در دروس « 1 » استطهار كرده كه ايشان قرن را آورده و بيان نكرده كه مسألهء اختلافى است و اكثر قبول ندارند ، شهيد ثانى خيال كرده مسأله در ميان فقها مشهور است ، علّامه در تحرير « 2 » زياد كردن قرن را به جناب ابوعلى ( طاهر بن حسن صورى كه متقدم بر شيخ طوسى بوده ) نسبت داده است و مفتاح الكرامة « 3 » مدعى شده كه غير از شهيد اول و ثانى و ابوعلى كسى را نيافتيم كه قرن را از احداث السنة شمرده باشد .
روى اين جهت ( كه اكثر قرن را نياوردهاند . . . ) محقق اردبيلى فرموده : شمردن قرن از احداث سند محل تأمل و اشكال است و منشأ تامل هم اين است كه اخبار مذكور ( چهار روايت صدر باب ) ضعيف السند مىباشند و نسبت به خصوص قرن جابر هم ندارند يعنى مشهور به آنها عمل نكردهاند تا ضعف سندشان جبران شود . « 4 » ( مخصوصاً با توجه به اجمال معناى قرن كه به معناى حدبه و برآمدگى در سينه است يا به معناى استخوان در فرج ، و با اين اجمال نتوان از اصالة اللزوم در معامله نسبت به قرن به معناى مشهور يعنى استخوان در فرج ، رفع يد كرد . )
قوله : ثم انّ ظاهر اطلاق الاخبار :
آيا احداث سنه كه موجب خيار تا يك سال هستند در صورتى است كه مشترى هيچ تصرفى در مبيع كرده باشد ؟ يا فرقى ميان فرض تصرف و عدم تصرف نيست ؟ مىفرمايد : ما باشيم و ظاهر اطلاق اخبار آن هم بر وجهى كه تقييد را بعيد مىنمايد ( يا از باب اين كه در مقام تحديد و اعطاى ضابطه است و قابل تقييد نيست و يا از باب اين كه تقييد اخبار به فرض عدم التصرف مستلزم حمل مطلقات بر فرد نادر است و بلكه حمل بر موردى كه در خارج فردى ندارد . ) بايد بگوييم : اطلاق فرق نمىگذارد و صورت تصرف را هم شامل مىشود يعنى چه تصرف بكند يا نه ، حدوث يكى از آن احداث موجب خيار است .
ولى مشهور فقهاء به اين ظهور اطلاقى توجه نكردهاند و حكم به خيار را مقيّد كردهاند به غير صورت تصرف و اين مشكل است چون خلاف ظاهر اخبار است ، و نيز به مشهور نسبت داده شده كه مىگويند : قبل از تصرف اگر اين احداث پيدا شد مشترى حق ارش دارد و يجوز الارش پس حق رد هم دارد ) و اگر پس از تصرف پيدا شدند فقط حق ارش دارد و حق رد ندارد . ولى اين هم مشكل است چون روايات اصلًا راجع به ارش صحبتى نكرده و تنها از جواز ردّ صحبت كرده و تقييدهاى مذكور بعيد است .
هامش
( 1 ) . دروس ، ج 3 ، ص 281 .
( 2 ) . تحرير ، ج 1 ، ص 185 .
( 3 ) . مفتاح الكرامة ، ج 4 ، ص 660 .
( 4 ) . مجمع الفائده ، ج 8 ، ص 449 .