4 . ما فى العكّه را مىفروشد در حالى كه مشترى خيال مىكرد تمامش روغن است و ممزوج با غير خودش نيست ولى بعداً معلوم شد كه ممزوج بوده با چيزى كه ماليّت ندارد ( مثلًا مقدارى خاك يا سنگ داخلش بوده ) و به گونهاى است كه مشترى علم به مقدار روغن ندارد ( و علم به مجموع هم كافى نيست چون مقدارى از آن مال نيست ) البته در اين فرض معامله غررى و باطل است و كفايت علم به وزن مجموع ظرف و مظروف ، در خصوص موردى است كه جهل به خصوص مظروف يا ظرف داشته باشد كه با علم به مجموع قادح نيست ولى در جائى كه جهل بهمقدار ، منشأش انضمام چيزى باشد كه ماليّت ندارد ( مثل وجود صخره و قطعه سنگ در داخل روغن ) اين كفايت نمىكند و معامله حتماً غررى و باطل است .
مسألهء هشتم : احداث سنه ( جنون ، جذام ، برص و قرن )
قبلًا در مسألهء اوّل از اين مسائل دانستيم كه مطلق مرض و بيمارى عيب است و مشترى حق فسخ دارد و آن اطلاق شامل بيمارىهائى از قبيل ديوانگى ، پيسى ، جذام و قرن ( وجود استخوان در فرج كه مثل دندان در دهان است و مانع وطى جاريه مىشود ) مىشد ولى در اين چهار مورد خصوصيتى هست كه موجب شده تا جدا مطرح شود و آن اين كه اينها را « احداث السنة » مىگويند يعنى نهتنها اگر قبل از معامله و در هنگام بيع وجود اينها عيب و موجب خيار است بلكه پس از معامله هم تا يك سال اگر يكى از اين عيبها پيدا شود مشترى حق فسخ دارد و مىتواند معامله را بههم زند يا ارش بگيرد ، در واقع در اين خصوص تا يك سال مشترى خيار دارد ، بدين جهت اينها را در مسألهاى جدا با عنوان « احداث السنة » مطرح مىكنيم ، و به فتواى مشهور اين چهار بيمارى تا يك سال آن حكم را دارند و مستند مشهور رواياتى چند از امام رضا عليه السلام است :
الف : روايت على بن اسباط از امام رضا عليه السلام در حديث خيار ثلاثه ( خيار حيوان كه تا سه روز است ) حضرت فرمود :
« احداث السنة ترد بعدّ السنة »
يعنى احداث سال تا يك سال قابل ردّ است . راوى پرسيد : احداث السنة چيست ؟ امام فرمود : جنون و جذام و برص و قرن ، پس هركس جاريهاى خريد و تا يك سال يكى از اينها حادث شد حق دارد آن را به فروشنده برگرداند . « 1 »
ب : روايت ابن فضال از امام رضا عليه السلام در خصال صدوق : در چهار چيز تا يك سال مشترى خيار دارد : جنون ، جذام ، برص و قرن . « 2 »
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 412 ، باب 2 ، ح 4 .
( 2 ) . خصال صدوق ، ص 245 ، ح 104 .