و مثل « عون الضعيف من افضل الصدقة » « 1 » و قيد ندارد كه عون ضعيف از عادل بهترين صدقه است . حذف متعلّق مفيد عموم است : ( تعبير شيخ به كلمهء ولو . . . براى اين است كه كلمهء عون به معناى يارى و كمك است و دالّ بر استقلال در تصرّف نيست و بيشتر دالّ بر معاونت و كمك و شركت است كه انسان كمك كار ضعيف باشد ولى روايت « كل معروف صدقه و . . . » دالّ بر استقلال در تصرّف است در قبال شركت با مالك و لذا عون الضعيف دلالتش ضعيف است . )
و مثل عموم آيهء « لا تقربوا مال اليتيم الّا بالّتى هى احسن » « 2 » كه خطاب به همگان است و به مقتضاى حصرى كه از لا و الّا استفاده مىشود مفاد آيه اين است كه : تصرّف در مال يتيم اگر به نحو احسن و اصلح باشد مانعى ندارد ، باز حذف متعلّق مفيد عموم است يعنى خواه اين تصرّف از مؤمن عادل صورت پيدا كند و يا از فاسق . ( نكته : مرحوم شيخ قبلًا استدلال به اين عمومات را ردّ كردند و فرمودند : معروف يعنى مأذونٌ فيه از ناحيهء عقل يا شرع يا مالك ، و بايد اين موضوع از خارج احراز شود تا بتوانيم به كبراى كلّىِ « كلّ معروف صدقة » تمسّك كنيم و گرنه تمسّك به عام در شبههء موضوعيّه است و جايز نيست .
ولى در اينجا به همان عمومات تمسّك مىكنند در حالى كه همان اشكال وجود دارد كه اوّل بايد از خارج احراز كنيم كه اين تصرّف فاسق معروف است ، عون الضعيف است ، اعانت بر برّ و تقوى است و بعد به اين عمومات استناد كنيم و اين عناوين محزر نيست و با عدم احراز ، تمسّك به آنها از باب تمسّك به عام در شبههء موضوعيّه است و جايز نيست . پس بين اين دو فراز از كلام شيخ تنافى به چشم مىخورد . )
قوله : و صحيحه :
اگر كسى بگويد : از صحيحهء محمد بن اسماعيل به حكم قدر متيقّن عدالت را استفاده كرديم پس فاسق حقّ مباشرت ندارد . شيخ مىفرمايد : آن صحيحه را بر روايت صحيحهء على بن رئاب كه دالّ بر وثاقت و امانت بود حمل كرديم ( چون صحيحهء اوّلى مجمل بود و دوّمى مبيّن بود و بوسيلهء مبيّن ، مجمل را تفسير كرديم . و اگر بگويد :
در موثّقهء زُرْعَه كلمهء ثقه آمده بود و شايد مراد از ثقه كسى باشد كه داراى ملكهء
هامش
( 1 ) . وافى ، ج 3 ، جزء 9 ، ص 32 .
( 2 ) سورهء انعام / 152 .