مىرسد و در اختيار آنان قرار مىگيرد ، چه ما ترك انبياء علوم و معارف دينى باشد در بخش اعتقادات و اخلاق و احكام و چه ولايت و زعامت بر امّت باشد پس به حكم عموم حديث مذكور ، مقام و منصب ولايت پيامبران به علماء مىرسد ، پس علماء نيز داراى ولايت مطلقه هستند ( البتّه از خارج اين نكته مسلّم است كه هر عالمى منظور نيست بلكه فقيه جامع شرائط منظور است . )
2 - قوله صلى الله عليه و آله و سلم انّ العلماء امناء الرسل « 1 » كيفيّت استدلال : امين كسى است كه امانت دارو حافظ امانت صاحب امانت باشد و علماء امنيان پيامبر هستند يعنى حافظان امانتهاى آنان مىباشند و از جمله امانات رسولان مسألهء ولايت و زماعت آنان بر امور دين و ديناى مردم است و به حكم عموم حديث علماء در جميع شؤون متعلّق به رسولان امانت دار هستند و حذف متعلّق مفيد اين عموم است و معناى حفظ و لايت و نگهبانى از آن ، اعمال ولايت است و چنين نيست كه شأن انبياء تنها ذكر احكام و بيان مسائل شرعى باشد بلكه از اهّم شؤون آنان حاكميّت و ولايت بر مسلمين است و اين شأن هم به علماء رسيده پس آنان پس از پيامبر والى بر مردم هستند و همان ولايت رسولان را دارند .
3 - قوله عليه السلام : مجارى الامور و الاحكام بيد العلماء باللّه الامناء على حلاله و حرامه « 2 » كيفيّت استدلال : كلمهء مجارى الامور عاّم است يعنى جريان هر كارى از كارها ( سياسى اقتصادى ، نظامى و هر آنچه مربوط به شؤون مسلمين باشد ) مخصوصاً كلمهء احكام بر امور عطف شده و عطف ظهور در مغايرت دارد يعنى امور غير از احكام شرعيّه است و مربوط به شؤون دنيوى مسلمان است و مراد از « بيد العلماء » اين است كه در تحت قدرت و اختيار و سلطنت علماء باشد و يد كنايه از سلطنت است در نتيجه علماء باللّه داراى ولايت مطلقه هستند و پس از پيامبر و امامان عليه السلام مجارىِ هر امرى از امور بدست اينان است .
4 - قوله صلى الله عليه و آله و سلم : علماء امّتى كانبياء بنى اسرائيل « 3 » كيفيّت استدلال : انبياء بنى اسرائيل چون پيامبر بودند ولايت مطلقه بر جميع شؤون
هامش
( 1 ) . اصول كافى ج 1 ص 46 حديث 5 .
( 2 ) . شحف العقول ص 238 .
( 3 ) . عوالى اللئالى ، ج 4 ، ص 77 ، حديث 67 .