( 4 ) ( تنبيه چهارم ) [ اصل در معاطات ]
تنبيه چهارم از تنبيهات معاطات ، راجع به اينست كه : اصل در معاطات [ معناى لغوى آن ] عبارتست از اينكه دو نفر [ متعاطيين ] هريك مال خود را به ديگرى اعطا نمايد . مثلا زيد كتابش را به بكر بدهد و بكر هم متقابلا عباى خود را به زيد بدهد . ولى همين اعطاء طرفينى برحسب قصد و نيّت باطنى متعاطيين به چهار صورت قابل تصوير است :
[ البته به فرمودهء محشيّن مكاسب از قبيل مرحوم سيّد در حاشيه « 1 » صور متصوّره بيش از چهار صورت مىباشد . ولى اهمّ آنها همين چهار صورت است كه با تبيين حكم اينها تكليف بقيّهء صور هم روشن مىشود . ]
صورت اوّل : هريك از متعاطيين هدف و قصدشان از اعطاء مال ، اين باشد كه بدينوسيله مال خود را به ديگرى تمليك نمايند ، البته نه تمليك مجّانى بلكه تمليك به عوض ، يعنى در ازاء مال غير ، مال خود را تمليك مىكند . و در حقيقت متعاطيين قصد بيع و معامله و مبادلهء مال به مال را دارند ولى گاهى اين مبادله را با قول و صيغه انجام مىدهند و گاهى با فعل و عمل و اعطاء كه مورد بحث ما است .
[ حال خود اين صورت دو فرض پيدا مىكند :
هامش
( 1 ) حاشية السيّد على المكاسب ، ص 77 .