يعنى : بفرمائيد ، يا مىگويد : خذها و . . . كه بدينوسيله انشاء تمليك مىكنند يا اظهار تراضى مىنمايند و با نفس عمل و دادوستد خارجى ، انشاء تمليك مىكنند . ]
در اين صورت معاطات مفيد لزوم است . [ مفهومش آنست كه : اگر دالّ بر تراضى يا معامله ، لفظ و قول نباشد بلكه با خود فعل يا قرينهء حاليه و مقاميّه و مانند آن رضايت طرفين دانسته شود ، چنين معاطاتى مفيد لزوم نيست . ] اين نظريّه از برخى از معاصرين مرحوم شهيد ثانى « 1 » و نيز برخى از محدّثين متأخر « 2 » نقل شده است .
[ رأى شيخ اعظم در معاطات « ملك جايز » ]
قوله : و لكن : اين جمله كه بين الهلالين واقع شده ، حاشيهء منه است و مرحوم شيخ مىفرمايد : دو قول مذكور را از اقوال در معاطات برشمردن محلّ تأمّل است ، [ وجه تامّل آنست كه : بحث ما فعلا در حكم و اثر معاطات و نقل اقوال در اين رابطه است ، و دو قول مذكور مربوط به بحث موضوعى است .
بيان ذلك : از نظر مرحوم شيخ : معاطات به شرط لا است يعنى معامله وقتى صددرصد معاطاتى است كه صددرصد عملى و فعلى باشد و هيچ لفظى در آن مطرح نباشد ، در حالىكه طبق قول دوّم معاطات به شرط شيئ مىشود يعنى به شرط اينكه دالّ بر تراضى لفظ باشد ،
و طبق قول اوّل كه مختار محقّق ايروانى همين است زيرا فرموده : انما يريدون بالمعاطاة كلّ معاملة لم تكن بالصيغة المشتملة على شرائط الايجاب و القبول ، حصلت تلك المعاملة بالتعاطى للعوضين او حصلت بانشاء المعاملة بالالفاظ الفاقدة للشرائط « 3 » حال طبق اين نظر : معاطات لا به شرط خواهد بود
هامش
( 1 ) مرحوم سيد حسن بن سيد جعفر موسوى كركى كه استاد شهيد ثانى بوده .
( 2 ) شيخ يوسف بحرانى در كتاب الحدائق الناظرة ، ج 18 ، ص 355 .
( 3 ) الحاشية على المكاسب ، ص 76 .