موات مال امام است و طائفه ثانيه كارى به اينها ندارند .
مادّهء افتراق دستهء دوّم : ارض محياتى كه با قهر و غلبه فتح شده و ملك مسلمين است ، دستهء دوّم اينها را شامل است . و دسته اوّل كارى به اينها ندارد .
مادّهء اجتماع : ارض مواتى كه در بلاد كفّار بوده و مسلمين وقتى آن مناطق را فتح كردند اين اراضى هم بالتبع در اختيار آنان واقع شد ، در اينجا اجماعات و اخبار طائفهء اولى مىگويد : اينها چون موات هستند بايد مال امام عليه السّلام باشند اجماعات و اخبار طائفهء ثانيه مىگويد اينها چون با خيل و ركاب فتح شده ، بايد ملك مسلمين باشد . و در نتيجه ايندو طائفه تعارض و تساقط مىكنند ، و وجهى براى اعتبار و اشتراط موات نبودن ، و آباد بودن پيدا نمىشود .
مرحوم شيخ در جواب اشكال مىفرمايد : هرگز طائفه ثانيه با طائفهء اولى ، در مورد مذكور تعارض نمىكنند ، زيرا كه مورد اجماعات در دستهء دوّم : زمينى است كه مسلمين از كفّار به غنيمت گرفتهاند ، مثل بقيّهء غنائمى كه [ از اموال منقول از قبيل : گاو و گوسفند و فرش و طلا و نقره و . . . ] از كفار گرفته و پس از اخراج خمس به ملك مسلمين داخل مىشود ، و صدق اين معنى كه : اين زمين را از كفار غنيمت گرفتهاند ، در مورد اراضى محيات است ، و اصلا ارض موات را شامل نيست . و ارض موات از اموال كفّار نيست تا ارض مغنومه بر آن صدق كند ، بلكه ارض موات در هركجاى عالم كه باشد ، مال امام عليه السّلام است .
در نتيجه فلا معارضة ميان اجماعات طائفه اولى و ثانيه .
قوله : و لو فرض حالا كه ارض موات مال امام عليه السّلام شد مىگوئيم اگر هم كفّار بر اين اراضى يد و سلطه پيدا كنند يا مسلمين بعد الفتح ، به دلخواه آنجاها را تصرف كنند بايد بدانند كه غاصبند و مال مذكور مال مغصوب از امام عليه السّلام بوده و از جمله غنائم جنگى محسوب نمىشود .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 515
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥١٥