امروز وجود دارند و مسلمانند ، چه آنان كه امروز هستند ولى مسلمان نشدهاند و بعدا مسلمان مىشوند ، و چه آنها كه هنوز به دنيا نيامده [ و در اصلاب آباء و ارحام امهات بسر مىبرند . ] همه و همه مالك ارض عراقاند .
[ قضيّه ، قضيّهء حقيقيّه است كه افراد محقّقة الوجود و مقدّرة الوجود را مىگيرد ، نه قضيّهء خارجيّه كه اختصاص به افراد موجوده در خارج ، داشته باشد . ]
2 - روايت ابى الربيع شامى : [ كلمهء لا تشتر ، سه جور نسخه دارد : به صورت غايب يعنى لا يشترى ، به صورت خطاب مفرد يعنى لا تشتر ، به صورت خطاب جمع ، يعنى لا تشتروا ]
امام عليه السّلام فرمود : از ارض سواد [ ارض عراق ] چيزى و قطعهاى خريدارى نكن يا نكنيد يا نشود مگر از كسانى كه براى آنان ذمّهاى است [ شايد منظور كفار ذمّى باشند كه قرارداد ذمّه دارند و شايد مراد مستعمل الارض يا متقبل الارض از والى باشد كه در قبال آن خراجى را به ذمّه و عهده گرفته است .
سپس امام عليه السّلام علت آوردند به اينكه : ارض عراق فيئى و فايده و غنيمت براى همهء مسلمين است . « 1 »
3 - روايت صحيحهء ابن حجّاج كه عباراتش قريب به روايت قبلى است « 2 »
قوله : و امّا غير هذه الارض : از ارض عراق كه بگذريم ، ساير اراضى كه در كتب فقهى و تاريخى آمده و مشهور شده كه : از اراضى مفتوحة عنوة هستند . [ مثل ارض مكّه ، ارض شام ، ارض خراسان ، ارض خيبر ، بل قيل انّ منه غالب بلاد الاسلام . ] حكمشان اينست اگر دو نفر عادل خبر دادند كه فلان ارض ، از اراضى مفتوحة عنوه است ،
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 274 باب 21 حديث 5 .
( 2 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 161 باب 52 حديث اوّل .