چهار احتمال در اينجا مطرح است :
1 - همان قول مشهور كه از لصّ به غاصب و ظالم تعدّى كردند . ولى از وديعه به مطلق مجهول المالك تعدّى نكردند ، و در نتيجه در وديعه ، تعريف تا يكسال لازم است . بدليل تصريح روايت حفص ، و در ساير اموال مجهول المالك و از جمله ما نحن فيه [ جائزة السلطان و . . . ] فحص تا حدّ يأس لازم است ، و سال ملاك نيست .
2 - ابن ادريس و علّامه از آن روايت [ روايت حفص ] تعدّى را فهميدند و لذا مطلق مجهول المالك [ از جملهء ما نحن فيه ] را به وديعه ملحق ساخته ، و ملاك را تعريف و اعلان تا يكسال دانستند .
3 - شيخ طوسى و بعض ديگر عكس كرده و وديعه را به مطلق مجهول المالك ملحق ساختند و قهرا مناط در باب وديعه هم فحص تا حدّ يأس خواهد بود .
4 - خود شيخ اعظم در و الانصاف ، يك تفصيل سه شعبه دارند :
الف : نسبت به وديعه مجهول المالك [ كه مورد روايت حفص بود ] به روايت عمل كرده مىگوئيم : به نصّ خاص ، فحص تا يكسال معتبر است .
ب : نسبت به مطلق مجهول المالكى هم كه به نيّت حفظ و ردّ بر مالك ، و براى مصالح مالك اخذ شده [ چه جائزة السلطان باشد و چه امر ديگر ] باز ملاك فحص تا يكسال است
[ و در حقيقت مرحوم شيخ تا اين مقدار از مورد روايت حفص كه باب وديعه بود تعدّى كردهاند ، چون مناطها يكى است و آن مناط در باب لقطه است كه يابنده يا گيرنده قصد احسان دارد و مىخواهد مال را به مالك ردّ كند و به دليل خاص تا يكسال فحص لازم است ] [ منظور از حسبه ، يعنى امورى كه نبايد زمين بماند و كسى از مؤمنين آن را بايد به انجام برساند . كه اينجا همينطور است
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 318
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٨