امر به اداء امانت است و ظهور در وجوب دارد .
و از قبيل اين روايت : قال ابو عبد اللّه عليه السّلام : لا تنظروا الى طول ركوع الرجل و سجوده ، فانّ ذلك شيء اعتاده ؛ فلو تركه استوحش لذلك ، و لكن انظروا الى صدق حديثه و اداء امانته « 1 » و از قبيل اينكه العقل مستقلّ بوجوب ردّ الوديعة و حرمت خيانت در امانت و . . . ]
دلالت مىكنند بر اينكه اداء امانت و ردّ آن به مالك اصلى واجب است .
امّا آيا اقباض و تسليم يدا بيد لازم است ؟ يعنى بر انسان واجب است كه امانت را به دست صاحبش برساند و تا نرسانده وظيفه را انجام نداده ؟ يا اينكه مجرّد تمكين ، و تسليط ، و رفع المنع ، و رفع الحبس ، و تخليه بين المالك و بين الامانة ، و اعلان اين كه از ناحيهء من مانعى نيست و مزاحم شما نمىشوم و بيائيد و مالتان را برداريد و ببريد كافى است ؟
ما باشيم و ظاهر ادلّهء مذكور ، بايد بگوئيم : ادلّه مىگويد : اداء واجب است ؟ و اداء ظهور در تسليم و اقباض دارد ، پس اقباض واجب است و مجرّد تخليه و رفع المنع كافى نيست .
ولى جا دارد كسى مدّعى شود كه اين ادلّه در مقام بيان وجوب اقباض نيست ، بلكه صرفا در مقام بيان اينست كه : حبس كردن مال ديگرى حرام است ، تمكين [ متمكّن ساختن مالك از مالش ] واجب است ، و بيش از اين را دلالتى ندارد [ و به فرمودهء محقّق ايروانى :
الظاهر انّ الاداء معناه واحد و بهذا المعنى الواحد يطلق على اداء الامانة و اطلق فى دليل على اليد ما اخذت حتى تؤدّى و في اداء الفرائض و اداء الدين و اداء حقوق الاخوان الى غير ذلك .
و المعنى الجامع بين جميع تلك الموارد هو ايصال الشيء الى محلّه ، و لمّا
هامش
( 1 ) اصول الكافى مترجم ج 3 ص 165 حديث 12 .