تلف شد ضامن است يا خير ؟ و . . . از احكام متنوّعى كه خواهد آمد . ]
قوله : فنقول : مرحوم شيخ براى بيان حكم اين مال مأخوذ شقوقى تصوير مىكنند : علم تفصيلى آخذ ، به حرمت و غصبيت ، از دو حال خارج نيست :
1 - يا پيش از وقوع مال حرام ، در دست آخذ ، علم به حرمت داشته .
2 - و يا پس از اخذ مال و وقوع آن در دست وى ، چنين علمى پيدا مىكند .
اگر قبل از اخذ ، علم به حرمت پيدا كرده ، باز از دو حال خارج نيست :
1 - يا به نيّت ردّ به صاحب اصلى ، اين مال را از ظالم اخذ مىكند .
2 - و يا بدون نيّت مذكور ، اين مال را از جائر مىگيرد .
اگر به نيّت ردّ مال به مالك اصلى ، از ظالم مىگيرد اوّلا چنين آخذى محسن و نيكوكار است و قصد خير دارد « صغرى » و قرآن مىگويد :
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ
« 1 »
و نيز مىگويد :
وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ
« 2 »
و نيز مىگويد :
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ
« 3 »
و نيز مىگويد :
ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ
« 4 »
يعنى نيكوكار مؤاخذه ندارد ، كسى بر او سبيل و سلطه ندارد و نمىتواند او را ملزم به پرداخت غرامت و . . . نمايد « كبرى »
پس اصل گرفتن ، جايز و امساك به نيّت ردّ به صاحبش هم جايز است .
« نتيجه » و ثانيا چنين كسى مال مأخوذ در دست او امانت است .
هامش
( 1 ) سورهء نحل آيه 90 .
( 2 ) سورهء قصص آيه 77 .
( 3 ) سورهء يونس آيه 26 .
( 4 ) سورهء توبه آيه 91 .