جائزه ، هديه ، هبه ، ميراث ، وصيّت و مطلق اموالى كه مجّانا و بلاعوض به انسان منتقل مىشود ، خمس دارد يا نه ؟ گروهى از قدما و متأخرين طرفدار وجوب خمس هستند از قبيل : ابو الصلاح حلبى و شهيد اوّل در متن لمعه كه فرموده :
و اوجبه ابو الصلاح فى الميراث و الصدقة و الهبة . . . . و الأوّل حسن « 1 »
و از قبيل مرحوم سيّد در حاشيه كه فرموده : ثم ان الحق على ما بيّن فى محلّه وجوب الخمس فى الجايزة و الهدية للاخبار . . . « 2 » در مقابل مشهور فقهاء فتوى به استحباب الخمس در جائزه دادهاند [ به دلائلى كه در كتاب الخمس مطرح است . ]
آنگاه از نظر روايات ، اخبار فراوانى هست كه ظهور در وجوب خمس در جائزه و هديه و . . . دارند . « 3 »
و به عقيدهء گروه اوّل اين اخبار به ظاهرش باقى است ولى مشهور اينها را بر استحباب حمل كردهاند ، حال هركدام كه باشد ، اين اخبار از اين حيث مطلق است كه تعبير به جائزه و هديه و فائده كرده و اطلاقش هم جائزه از سلطان و هم از غير جائر را شامل مىشود .
بالنتيجه به حكم اطلاق اين اخبار ، اخراج خمس از جائزهء سلطان [ و به تنقيح مناط از مطلق مال مأخوذ از جائر و حرامخواران ] يا واجب و يا مستحب است ، پس تا تخميس نشده تصرف در آن يا حرام و يا مرجوح و مكروه است ، و با اخراج خمس به قولى حرمت مىرود ، و به قول مشهور : كراهت مرتفع مىشود . و هو المطلوب ، پس اخراج الخمس رافع كراهت است .
قوله : ثم انّ :
هامش
( 1 ) شرح لمعهء چاپ سنگى ج 1 ص 181 .
( 2 ) حاشيه السيد على المكاسب ص 33 .
( 3 ) وسائل الشيعه ج 6 ص 349 و 350 و 351 حديث 5 و 7 و 10 .