در مثل عبادات نيابتى هم اصل نيابت و نائب شدن از مسلمان ديگر يك امر مستحبى است و رواياتى داريم كه امر ندبى دارند به اينكه : چه خوب است مسلمان در كارهائى كه نيابتبردار است ، از مؤمن ديگر نائب شده و كارى را به نيابت از او انجام دهد ، پس به حكم او امر نيابت عن المؤمن ، نفس نيابت مستحب است .
منتهى لازم نيست نائب اين نيابت را به قصد امتثال او امر نيابت انجام دهد تا عملش به حال منوب عنه سودى و ثوابى داشته باشد ، بلكه كافى است كه نائب خود را نازل منزلهء منوب عنه قرار دهد و عمل حج يا زيارت را به قصد قربت انجام دهد كه بعد از جعل و تنزيل مذكور در واقع ، حجّ نائب حج منوب عنه است ، تقرّب او هم تقرّب منوب عنه است چون او بالاصالة كه اين كار را نمىكند بلكه بالنيابة اين اعمال را بجا مىآورد .
پس گويا خود منوب عنه حج مىكند ، خود او قصد قربت مىكند خودش تقرّب پيدا مىكند و . . . و در اين جهت كه عمل براى منوب عنه منفعت دارد لا فرق كه نائب اصل نيابت و تنزيل و جعل نفسه بمنزلة الغير را به قصد امتثال اوامر نيابت از مؤمن بجاى آورد يا اصلا التفاتى به آن اوامر نداشته باشد و حتى علم و آگاهى از آن هم نداشته باشد تا چه رسد به اينكه قصد امتثال آن را بكند يا نه ، در هرحال نفع عمل به باذل و منوب عنه مىرسد .
قوله : الا ترى : شاهد بر اينكه در اصل نيابت قصد اوامر نيابت لازم نيست ، اينكه اكثر عوام الناس كه همه هفته يا هرماه مثلا براى اموات خود و به نيابت از آنها خيرات و مبرّاتى انجام مىدهند اى چه بسا اصلا نمىدانند كه در اسلام امر نيابت از مؤمن هم وارد شده و بر نفس اين نيابت آن هم اگر به قصد امتثال آن امر باشد ثواب مترتب است [ بدون اينكه از ثواب منوب عنه چيزى كاسته شود . ] و خيال مىكنند كه كار
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 201
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠١