اگر كسى بگويد : در مسئله بذل طعام و شراب به شخص مضطر [ كه قبلا هم از زبان كاشف الغطاء عنوان شد . ] در فرض انحصار باذل در زيد مثلا ، با اينكه الان بذل بر باذل واجب عينى شده ولى معذلك حق دارد در برابر آن مطالبهء عوض كند ، يا به قصد عوض بذل كند و واجب نيست كه مجّانا بذل كند ، سئوال اينست كه : اگر اخذ اجرت در مقابل واجب عينى حرام است ، پس چرا اينجا تجويز شده است ؟
[ از اين مشكله دو جواب مىتوان داد :
1 - همان كه كاشف الغطاء فرمود كه در اين گونه موارد اصل وجوب مشروط به عوض است و تا عوضى نباشد بذل اصلا واجب نيست و . . . كه قبلا بيان شد . ]
2 - شيخ اعظم ره مىفرمايند : در اينجا دو چيز وجود دارد :
1 - بذل طعام و شراب كه فعل باذل و بر او واجب است و مخالفتش عقاب دارد .
2 - خود طعام و شراب يا مبذول كه عين خارجى است و معنا ندارد كه خودش واجب يا حرام باشد .
حال اينكه باذل حق دارد مطالبهء عوض كند و به قصد عوض بذل كند اين عوض در مقابل عمل بذل نيست تا اشكال كنيد كه : بذل واجب است و اخذ اجرت در قبال آن حرام است ، بلكه عوض در مقابل مبذول و عين خارجى است كه متعلّق فعل مكلّف است نه خود فعل :
در نتيجه آنكه واجب است [ بذل ] عوض ندارد ، و آنكه عوض دارد [ مبذول ] واجب نيست . پس اين مسئله هم نقضى بر ما نحن فيه [ حرمت اخذ اجرت بر واجب عينى ] نيست .
قوله : و امّا رجوع : اگر كسى بگويد : ارضاع لبأ [ لبأ عبارتست از اوّلين شيرى كه مادر پس از
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 192
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٩٢