1 - واجب مشروط : واجبى كه اصل وجوبش مشروط و مقيّد به شرطى است .
حال آن شرط هرچه باشد مثلا استطاعت در باب حج باشد ، يا تمكن از نصاب در باب زكات باشد و . . . و تا اين شرط نيامده اصلا وجوبى هم نيست .
2 - واجب مطلق : واجبى كه اصل وجوبش نسبت به فلان امر مشروط و مقيد نيست بلكه آن امر چه باشد و چه نباشد اين عمل واجب است ، كالحج بالنسبة الى قطع المسافة ، و الصلاة بالنسبة الى الوضوء و . . .
با حفظ اين مقدّمه :
به عقيده كاشف الغطاء ره صناعات ضرورى در يك جامعه [ كه از اولويّت درجهء يك برخوردارند و قوام جامعه بدانها است ] واجب مشروط هستند ، يعنى اصل وجوب آنها مشروط به عوض و اخذ اجرت است .
تنظير : باطن قضيه اينست كه : اگر عوض و اجرتى در مقابل اين صناعات باشد و به صنعتگر بدهند ، اين صناعات واجب مىشوند و الّا فلا ، و وقتى اينها واجب مشروط شدند ، قانون واجب مشروط آنست كه : قبل از حصول شرط اصلا وجوبى نيست ، پس قبل از عوض و اجرت اصلا صناعات مذكور بر مكلّف واجب نيستند ، تازه به شرط عوض [ خواه اين عوض در اجاره باشد كه عامل بر عملش اجير شود ، يا در جعاله و به عقد جعاله باشد و يا به مصالحه و مانند آن ] اينها واجب مىشوند
و لا فرق كه مع العوض واجب به وجوب كفائى باشند [ اگر من به الكفايه هست و ديگران هم بر انجام آن كار توانائى دارند ]
و يا وجوب عينى پيدا كنند [ در فرض انحصار فاعل به فلان متخصّص و صنعتگر و هنرمند و اينكه فرد ديگر فعلا نيست كه توان انجام آن كار در او باشد . ]
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 182
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٨٢