كه اين روايت نيز مثل روايت قبل است كه در پايان حديث مىخوانيم : نعم المصلح ليس بكذّاب و لسان لسان حكومت است .
3 - روايت عيسى بن حنان از امام صادق عليه السّلام :
هر دروغى فرداى قيامت بازپرسى دارد و انسان در برابر آن مسؤول است مگر دروغ گفتن در سه مورد [ كه مسؤوليت ندارد . ]
الف : جنگجويى كه در ميدان جنگ حيله كند و دشمن را فريب دهد [ مثلا بگويد : تو چگونه قهرمانى هستى كه زين اسب خود را نبستهاى و تا او سر خم كرد بلافاصله شمشير را فرود آورد . ] چنين كذبى مرفوع است و مؤاخذه ندارد .
ب : مردى كه مىخواهد ميان دو كس را اصلاح نمايد و در اين مقام به زيد كه مىرسد بدروغ سخنانى از بكر در مدح و نيكى او بازگو مىكند كه بكر در حق تو چنين و چنان گفت تا دل زيد را نسبت به بكر بدست آورد و متقابلا به بكر كه مىرسد مىگويد : زيد در حق شما چنين و چنان گفت و . . . تا كمكم وحشت و كينه و تنفّر را از دل طرفين خارج ساخته و آنها را براى آشتى دادن و اصلاح بينهما آماده كند .
ج : و مردى كه به اهل و عيالش وعدهاى مىدهد [ مثلا فلان سوغاتى را خواهم آورد . ] ولى از همان ابتداء امر قصدش آنست كه به اين وعده جامهء عمل نپوشد . اينهم دروغى است كه بخشوده شده است . « 1 »
4 - روايات ديگر هم به مضمون روايت سوّم وارد شده كه هر كذبى را حرام و مسؤول عنه دانسته مگر سه مورد مذكور كه اينها را استثناء نموده است . « 2 »
5 - مرسلهء واسطى از امام صادق عليه السّلام :
سخن سه شعبه دارد :
هامش
( 1 ) وسايل الشيعه ج 8 ص 579 باب 141 حديث 5
( 2 ) وسايل الشيعه ج 8 ص 578 حديث 2 و 1