قوله : التى يصعب : اگر كسى بگويد : مطلقات باب خوف و باب اصلاح را به فرض عدم قدرت بر توريه حمل كرده و بدان تقييد مىكنيم و مىگوييم : اينها بر فرض عجز از توريه است نه مطلقا .
در جواب مىگوئيم : تقييد اين مطلقات به صورت عجز از توريه آسان نيست .
[ وجه صعوبت سه امر است :
الف : تعداد اين مطلقات فراوان است و همهء آنها در مقام بيان بوده و قيدى نياوردهاند و اگر عجز مطرح بود حتما متعرض مىشدند .
ب : معاضدت اين مطلقات با قانون لا حرج كه بعدا خواهد آمد .
ج : لزوم لغويت اين مطلقات است كه بعدا تبيين خواهد شد . ]
قوله : و امّا حكم العقل : اين را نيز بعدا توضيح مىدهيم .
3 - قوله : مع انّ : بيان سوّم بر جواز كذب حتى با تمكن از توريه :
وجوب توريه بر شخص قادر عسر و حرج دارد « صغرى »
و عسر و حرج رافع تكليف و مرز آن است « كبرى »
پس وجوب توريه مرفوع است « نتيجه »
امّا صغرى : واضح است كه وجوب توريه حرجى است [ چون در لحظهء حساس و ضرورت خيلى بايد به مغز فشار بياورد كه محملى و خلاف ظاهرى پيدا كند و براى غالب مردم چنين امرى دشوار است . ] و اما كبرى : پر واضح است كه : ما جعل عليكم فى الدين من حرج ، يريد الله بكم اليسر و لا يريد بكم العسر ، و . . . و قانون نفى عسر و حرج از مسلمات است .
در نتيجه : اگر كسى بگويد : شارع مقدس در مثل ما نحن فيه بر بندگان آسان
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 510
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥١٠