آيهء اوّل :
مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
. « 1 »
ترجمهء : كسانى كه بعد از ايمان كافر شوند - به جز آنها كه تحت فشار واقع شدهاند در حالى كه قلبشان آرام با ايمان است - آرى آنها كه سينهء خود را براى پذيرش كفر گشودهاند غضب خدا بر آنها است و عذاب عظيمى در انتظارشان ! .
شأن نزول : آيهء در مورد گروهى از مسلمين [ عمّار و پدرش ياسر و مادرش سميّه و بلال و . . . ] نازل گرديد كه در چنگال مشركين گرفتار شدند و آنها را مجبور به بازگشت از اسلام و اظهار كلمات كفر و شرك كردند ، پدر و مادر عمّار در اين ماجرا سخت مقاومت كردند و كشته شدند ، ولى عمار كه جوان بود آنچه را مشركين مىخواستند به زبان آورد . اين خبر در ميان مسلمين پخش شد ، عدهاى غيابا عمّار را محكوم به كفر كردند .
رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود : چنين نيست ، انّ عمارا ملاء ايمانا من قرنه الى قدمه و اختلط الايمان بلحمه و دمه ، طولى نكشيد كه عمار گريه كنان آمد ، رسول خدا صلى اللّه عليه و آله فرمود : چه شده است ؟ عرض كرد : مشركين مرا وادار به ستايش بتان و تبرّى از شما كردند و من جبرا اين كار را كردم
رسول خدا صلى اللّه عليه و آله با دست مبارك اشك از چشمان عمّار پاك كرد و فرمود :
اگر باز هم تو را تحت فشار قرار دادند ، آنچه مىخواهند بگو ، [ و ان عادوا فعد ] در اين هنگام آيهء مذكور نازل شد . « 2 »
كيفيّت استدلال : محل شاهد جملهء الّا من اكره و قلبه مطمئن بالايمان است و به دو بيان مىتوان بدان استدلال كرد :
الف : مراد از كفر به خداوند در صدر آيه كفر عقيدتى و عملى باشد و منظور
هامش
( 1 ) سورهء نحل آيهء 108
( 2 ) تفسير مجمع البيان ذيل آيهء مذكور