انشاآت هم مطلب همينطور است . [ ذيلا نمونههايى خواهيم آورد . ]
قوله : و لذا : شاهد اين جواب دوّم آنست كه كاشف الغطاء قدس سرّه در شرع قواعدش فرموده : كذب گرچه از صفات خبر است ولى حكم آن [ كه حرمت باشد ] در انشائى هم كه منبئ از وقوع فعل در آينده باشد جارى است « 1 » سپس چند مثال آورده :
الف : مدح مذموم : انسان شخصى را كه در واقع مذموم و مستحق مذّمت است در ظاهر و به زبان مدح كند ، مدح انشاء ستايش است و چه بسا در قالب شعر انشاء مىشود ولى بالملازمه دالّ بر كذب است چون مطابق با واقع نيست و شخص مدح شده آن كمالات را ندارد .
ب : ذمّ ممدوح كه عكس فرض قبلى است و در واقع ذمّ نيز انشاء است ولى مستلزم اخبار مىباشد كه وقتى مىسنجيم و مىبينيم شخص داراى اين مذّمتها نيست مىگوييم كذب است .
ج : تمنّى مكاره : يعنى انسان آرزوى مكروهات كند مثلا بگويد : اى كاش مرده بودم ، اى كاش فقير شده بودم اى ، كاش جوانى برمىگشت و . . . كه تمنّى انشاء آرزو است ولى منبئ از آرزوى قلبى يا عدم آن است .
د : ترجّى و اميدوارى امرى كه متوقع و منتظر نيست مثلا مىگويد :
اميدوارم به آسمانها پرواز كنم ، اميدوارم سرمايه جهان را به كف آورم و . . .
ه : ايجاب غير موجب يعنى چيزى كه در واقع واجب نيست در ظاهر انشاء وجوب كردن و آن را واجب نمودن .
و : ندب غير نادب يعنى چيزى كه در واقع مندوب نيست در ظاهر انشاء ندب كردن .
هامش
( 1 ) شرح القواعد خطى ورقهء 20