و شوخى ، زيرا مرد وقتى در امر كوچك دروغى گفت ، كمكم بر كبير و دروغهاى بزرگ هم جرأت پيدا مىكند « 1 »
[ ذيل حديث دارد : اما علمتم انّ رسول الله صلى اللّه عليه و آله قال : ما يزال العبد يصدق حتى يكتبه الله صديقا و ما يزال العبد يكذب حتى يكتبه الله تعالى كذّابا . ] « 2 »
مرحوم شيخ ره مىفرمايد : از اين حديث استفاده مىشود كه خود كذب فى نفسه عظيم و بزرگ نيست بلكه باعتبار اينكه تالى فاسد دارد و آدم را بر دروغهاى بزرگتر مىكشاند و خلاصه مفسدهآميز است از اين جهت اشكال دارد پس اگر مفسدهاى نداشته باشد كبيره نيست .
حال با اين طائفه و مطلقات چه كنيم ؟ واضح است كه اين حديث اوّلا مرسله است و حجّت نيست .
ثانيا از حيث دلالت ضعيف است .
ثالثا نظير جواب شهيدى از طائفه ثانيه اينجا هم مىآيد ، رابعا نظير بيان شيخ اعظم از طائفه ثانيه در اينجا هم جارى است در نتيجه : باز هم به مطلقات عمل مىكنيم .
قوله : و فى صحيحة :
طائفهء رابعه : [ كذب مطلقا از گناهان صغيره است ]
در مقابل روايات قبل ، از برخى روايات مستفاد است كه : كذب مطلقا از گناهان صغيره است و آنها روايات ذيل است :
الف : صحيحهء ابن حجاجّ : به امام صادق عليه السّلام عرض كردم : كذّاب كيست ؟ آيا كذاب كسى است كه در چيزى و موردى دروغى بگويد : يعنى به صرف اينكه يك جا و نسبت به يك امرى ولو ناچيز دروغ گفت ، كذّاب است ؟
هامش
( 1 ) وسايل الشيعه ج 8 ص 576 باب 140 حديث اوّل
( 2 ) هداية الطالب ص 99