خاصى از كبائر است و در واقع تفصيل داده ميان افتراء يا كذب بر خدا و رسول و ائمه عليهم السّلام با ساير كذبها ، و قسم اوّل را كبيره دانسته ولى قسم دوّم را خير ، و آن روايت ابى خديجه از امام صادق عليه السّلام است : حضرت فرمود :
انّ الكذب على الله تعالى و رسوله من الكبائر . « 1 »
مرحوم شيخ مىفرمايد : اين حديث ظهور دارد در اختصاص گناه كبيره به همين كذب خاص يعنى كذب بر خدا و رسول ، و ساير كذبها را شامل نيست .
[ وجه الظهور : حديث مذكور در مقام تحديد و مرزبندى صادر شده كه چه نوع كذبى از كبائر است ؟ و كدام نيست ؟
و در اين مقام فرموده : همانا آن كذبى كه از كبائر است كذب بر خدا و رسول است ، يا كذب بر خدا و رسول است كه از كبائر است ، و مفهوم حصرش اينست كه : پس ساير كذبها از كبائر نيستند . ] حال مائيم و دو دسته اخبار :
الف : مطلقاتى كه به اطلاقش هر كذبى را كبيره دانست .
ب : مقيداتى كه فقط كذب بر خدا و رسول را از كبائر دانست .
اينك وظيفهء ما در برابر اين دو طائفه چيست ؟
دو راه حل ارائه شده :
1 - مرحوم شهيدى در حاشيه « 2 » و مرحوم ايروانى در حاشيهء مكاسب « 3 » فرمودهاند : اين مطلق و مقيّد هر دو مثبت بوده و متوافق الظاهر هستند و باهم تنافى ندارد پس به هر دو عمل مىشود ، آرى اگر مقيّدات مفهوم داشت جاى تعارض بود ولى جملهء وصفيه يا لقبيّه مفهومى ندارد و اثبات شيئ نفى ماعدا نمىكند .
هامش
( 1 ) وسايل الشيعه ج 8 ص 575 باب 139 حديث 3
( 2 ) هداية الطالب ص 99
( 3 ) الحاشية على المكاسب ص 39