بدون هيچ قصدى ، اين نحو از شنيدن قهرى و جبرى محكوم به حرمت نيست .
و گاهى قصد استماع سخنان طرف را دارد ولى نمىداند كه او مىخواهد غيبت كند ، و هنگامى مىفهمد كه سخن به اتمام رسيده و غيبت شده است ، باز هم شنونده قصد حرام نداشته و مقصّر نيست و استماع مذكور حرام نيست . زيرا قبل از شنيدن كه خبر نداشته تا حرمت در حقّ او منجّز شود ، پس از شنيدن هم كه قضيّه تمام شده و چيزى در اختيار او نيست تا حرام شود .
انّما الكلام در فرض استماع عمدى و با قصد است ، يعنى مىداند كه فلانى مىخواهد از فلانى غيبت كند ، و سرّى از اسرار او را فاش كند و هتك حرمت نمايد و معذلك گوش فرا مىدهد در ارتباط با استماع يا سمع يا اصغاء به معناى مذكور ، مطالبى به ترتيب مطرح است :
مطلب اوّل : [ آيا استماع غيبت مثل نفس غيبت كردن حرام است يا خير ]
آيا استماع غيبت مثل نفس غيبت كردن حرام است يا خير ، شيخ مىفرمايند : آرى استماع غيبت حرام است ، و دو دليل مىآورند :
1 - نفى خلاف : مطلب هم از نظر شيعه و هم اهل سنّت مخالف ندارد و حرمت استماع اجماعى است
2 - اخبار كثيره : روايات فراوانى هم از طريق عامه و خاصه بر حرمت استماع دلالت دارند « 1 » و براى نمونه به دو روايت اشاره مىكنيم :
1 - روايت علوى : انّ السامع للغيبة احد المغتابين « 2 » [ به صيغهء تثنيه يا جمع كما سيأتى ] يعنى شنوندهء غيبت يكى از دو غيبتكننده است [ تنزيلا غيبتكننده
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 8 ص 606 باب 156 و مستدرك الوسائل ج 9 ص 131 باب 136 من ابواب احكام العشره ديده شود .
( 2 ) كشف الريبه ص 64 مرسلا عن على عليه السّلام .