به هدف از هر وسيلهاى چه مشروع و چه نامشروع استفاده كنيم . بايد هدف مقدس داراى وسيلهء مقدس و مشروعى باشد .
و روى اين اصل مىگوئيم : ردع المنكر بالمنكر صحيح نيست و الّا لجاز ردع الزناة بالزناء باعراضهم ، و ردع السراق بسرقة اموالهم و . . . آرى موارد خاصهاى در شريعت ردع المنكر بالمنكر تجويز شده است و ذيلا در مستثناى بعدى به روايتى در اين رابطه اشاره خواهيم داشت .
و ثانيا در اينجا دو دسته عمومات داريم :
الف : عمومات باب غيبت كه به عمومش مىگويد : اين غيبت هم كه به قصد ردع از منكر صورت گرفته حرام است .
ب : عمومات نهى از منكر كه مىگويد : نهى از منكر حتى در قالب غيبت كردن لازم است و ميان آن دو از نسب اربع عموم و خصوص من وجه است :
مادّه اجتماع : غيبت كردن در مقام نهى از منكر .
مادّه افتراق : غيبت كردن در غير اين مقام .
مادّه افتراق : نهى از منكر كردن بدون تحقّق غيبت .
و با اين فرض جاى تمسّك به عمومات نهى از منكر نيست بلكه در مادّهء اجتماع تعارضا و تساقطا و مرجع ما اصل خواهد بود كه جواز و حليّت غيبت باشد نه حرمت يا وجوب ولى دليل اوّل را داريم و آن ما را بس است . ]
قوله : و منها : يكى از مستثنيات غيبت آنست كه : گاهى مغتاب منشأ فساد است و باعث ضلالت و گمراهى مردمان است مثلا مراكز فساد راه انداخته ، دكّان باز كرده و در امر دين و اعتقادات مردم بدعت مىگذارد ، لانهء جاسوسى باز كرده در امورى كه براى مردم مقدّس است تشكيك مىكند و مردم را نسبت به اسلام عقايد ، قيامت ، خدا ، نظام اسلامى و . . . بدبين مىسازد و . . . در اينجا هم به هر
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 364
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٦٤