قوله : و المراد : مرحوم شيخ مىفرمايد : در كلام محقق ثانى هم مثل كلام المصباح المنير ، جمله ما يكرهه آمده و همان دو احتمال مىآيد كه مراد كراهت ظهور يا ذكر باشد .
ولى در اينجا يك احتمال را ذكر مىكنند و آن كراهت ظهور است چه اصل وجود عيب را هم مكروه بدارد مثل جذام و برص يا اصل وجود را مكروه ندارد ولى ظهورش را ناخوش دارد مثل ميل به قبائح .
قوله : و يحتمل : تا به حال در ماء موصول در چهار تعريف گذشته و نيز در دو روايت مذكور يك احتمال ذكر شد كه مراد نفس عيب و نقص باشد و ظاهر تعاريف همين بود .
ولى احتمال ديگرى هم در ماء موصوله وجود دارد و آن اينكه : مراد از موصول ، نفس العيب و النقص الموجود خارجا فى الانسان ، نباشد بلكه مراد نفس همين كلامى است كه غيبتكننده ، انسان را با آن كلمات ياد كرده است [ كه مثلا گفته :
فلانى حسود است ، خسيس است و . . . ] آنگاه جاى اين سئوال هست كه كلام بما هو كلام كه لفظى و الفاظى بيش نيست ، و منظور از كراهت نفس كلام چيست ؟
شيخ اعظم ره جواب مىدهند كه كراهت نفس كلام بخاطر يكى از سه امر است :
1 - يا بخاطر اينست كه اين كلام عيبى از عيوب مستور را آشكار مىسازد لذا كراهت دارد .
2 - و يا بخاطر اينست كه كلام مظهر عيب خفّى نيست ، و شخص هم از اظهار آن عيب دلتنگ نمىشود زيرا كه اصلا عيب ، عيب مستور نيست بلكه به خودى خود جلّى و آشكار است ، ولى از اين جهت دلتنگ مىشود كه گوينده در مقام استهزاء و خفيف كردن و سرزنش او اين كلام را گفته و به نيّت زخم زبان
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٤