و هركدام كه باشد بلكه محرّم خارجى در كنار آنست و قطع نظر از آن خود به خود حرام نيست .
و امّا روايت سوّم : ابى بصير مىگويد : از امام جعفر صادق عليه السّلام در رابطه با كسب زنان مغنيّه و خواننده پرسيدم ، حضرت در جواب تفصيل داده و فرمودند : آندسته از مغنيّات كه مردان نامحرم بر آنها وارد مىشوند [ در حضور نامحرمان مىخوانند و مسئلهء اسماع و استماع صوت نامحرم و زناى چشم و گوش همراه او است ] كار حرامى مىكنند و كسب از اين راه هم حرام است .
امّا آندسته از خوانندگان زن كه به عروسيها دعوت مىشوند [ و در آنجا فقط زنان حضور دارند و از مردان نامحرم خبرى نيست . ] اينها كسبشان بلامانع است پس حضرت فرمودند : همين تفصيل قول خداوند است كه فرموده :
گروهى از مردمان هستند كه لهو الحديث را اتّخاذ مىكنند به منظور اينكه ديگران را از راه خدا گمراه كنند . « 1 »
كيفيت استدلال : اين حديث طبق تفصيلى كه داد و حرام را منحصر كرد به قسم اوّل و به آيهء شريفه هم استدلال كرد ، دلالت دارد بر اينكه : غناء بما هو غناء حرام نيست بلكه بستگى به هدف از آن دارد ، اگر مقصود اقامهء مجالس لهو و لعب و فسق و فجور و اخراج مردمان از راه حق و طريق طاعت و ادخال آن در معاصى باشد حرام است ولى اگر چنين مقصدى در ميان نباشد و صرفا مىخواند براى تجهيز عروس و نامحرم هم نمىشنود مانعى ندارد . پس منحصرا آن قسمى حرام است كه حرام خارجى با او باشد و آوردن كلمهء دخول رجال بر نساء هم از باب مثال است و ملاك مطلق محرمات خارجيّه است .
و امّا روايت چهارم : باز ابى بصير از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند :
حضرت فرموده : اجر و مزد مغنيّهاى كه عروسها را [ اعراس جمع عرس
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ج 12 ص 84 باب 15 من ابواب ما يكتسب به حديث اوّل .